Φουστανέλα, φτώχεια και φιλότιμο

Έξωση Όθωνα και Αμαλίας Facebook Twitter
Η έξωσις των πρώτων βασιλέων της Ελλάδος Όθωνος και Αμαλίας. Χρωμολιθογραφία, 50x71 εκ. Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία, αρ. ταυτ. 4948-56.
0

«Σχετικώς με την φουστανέλα, από τα νεανικά μου χρόνια είχα την εντύπωση πως κάτι δεν πήγαινε καλά…» γράφει με δυσοίωνο και αμυδρώς αινιγματικό ύφος ο Ηλίας Πετρόπουλος στο βιβλίο του Η Φουστανέλα (1987), απαρχή του οποίου, όπως σημειώνει στην εισαγωγή, ήταν ένα κείμενο του που είχε απορριφθεί κατά την δεκαετία του ’60 από «κάποιο ψευτοδημοκρατικό περιοδικό της Αθήνας» και ως θέμα είχε «όλο αυτό το θέατρο που τότε ακόμα λεγόταν ανακτορική φρουρά».  

«Όταν πήρα την απόφαση να γράψω το σχετικό αρθράκι», συνεχίζει, «κατέφυγα πρωτίστως στην Μεγάλη Εγκυκλοπαίδεια όπου εδιάβασα πως η φουστανέλα είναι "το εθνικόν ένδυμα των Ελλήνων" και πως η φουστανέλα επίσης "φέρεται και υπό των Αλβανών" και πως η "ευζωνική" είναι βραχυτέρα της "αρβανίτικης" φουστανέλας. Τέτοιες αντιφατικές κοτσάνες μόνο οι νεοέλληνες καταφέρνουν να σκαρώνουν…». 

Δεν είναι το πιο σημαντικό του βιβλίο, ούτε και το πιο εμπεριστατωμένο ίσως. Όπως όμως συνέβη και με οποιοδήποτε αντικείμενο καταπιάστηκε ο ακαταπόνητος λαογράφος, ερευνητής, λόγιος, κριτικός και προβοκάτορας, που η πατρίδα του τον τιμωρούσε διαρκώς επειδή είχε το θράσος να επιμένει να ασκεί με σπάνια αίσθηση επαγγελματισμού και προσήλωσης το πολύτιμο –για την πολιτισμική κληρονομιά της ίδιας κυρίως– έργο του, έτσι και η μελέτη αυτή εξαντλεί κάθε σχετική πηγή που μπορούσε να βρεθεί, ξετυλίγοντας όλη την ιστορία και όλες τις εκδοχές του «παραδοσιακού» μας ενδύματος. Ασχέτως αν ο πρωταρχικός στόχος του συγγραφέα ήταν να καταδείξει απλώς (πάντα όμως με τον γνώριμο καυστικό τρόπο του, ανάμεσα σε χρονογράφημα και σε πολεμική) πόσο στεγνά οικειοποιηθήκαμε μια «ξένη» φορεσιά. 

Λέγεται (στη Βικιπαιδεία) ότι ο Όθωνας όχι μόνο φορούσε συχνά τη φουστανέλα μετά την εξορία του στα πάτρια εδάφη της Βαυαρίας, αλλά και ετάφη φορώντας την, σύμφωνα με τις τελευταίες επιθυμίες του.

«Η φουστανέλα ακολούθησε την τύχη της γλώσσας» πιστεύει. «Δηλαδή, όπως τα  μοραΐτικα κατέκτησαν την Αθήνα (εκτοπίζοντας την ιδιωματική προφορά των γκάγκαρων), έτσι κι η φουστανέλα έλαβε, στη νέα πρωτεύουσα, τίτλους τιμής. Πολύ περισσότερο που την υιοθέτησε ο ίδιος ο Όθων, που, ο δυστυχής, τριάντα χρόνια μετά την εκδίωξή του, επόζαρε στον Λύτρα με φουστανέλα. Μα, η ιστορία της γλώσσας μας, και της φουστανέλας, είναι αρκούντως διαφανής, γιατί πίσω τους είναι κρυμμένοι οι αρβανίτες. Ας μην το ξεχνάμε: τα φωνητικώς ωραιότερα ελληνικά τα μιλούσαν οι μάγκες, και, οι σημαντικότεροι κουτσαβάκηδες ήσανε αρβανίτες».

Μερικές σελίδες αργότερα, ανάμεσα στις εκατοντάδες εικόνες (πίνακες, λιθογραφίες, σχέδια, φωτογραφίες, γελοιογραφίες, καρικατούρες) φουστανελοφόρων κάθε είδους, εποχής και συνομοταξίας, εμφανίζεται και το γνωστό πορτρέτο του ‘Όθωνα προς το τέλος της ζωής του από τον Νικόλαο Γύζη, όπου ο έκπτωτος βασιλιάς «επιμένει ο δυστυχής να φοράει την φουστανέλα του», όπως γράφει ο Πετρόπουλος, επιτρέποντας στον εαυτό του μια σπάνια συναισθηματική, τρυφερή σχεδόν, προσέγγιση. 

Λέγεται (στη Βικιπαιδεία) ότι ο Όθωνας όχι μόνο φορούσε συχνά τη φουστανέλα μετά την εξορία του στα πάτρια εδάφη της Βαυαρίας, αλλά και ετάφη φορώντας την, σύμφωνα με τις τελευταίες επιθυμίες του.

Ο Ηλίας Πετρόπουλος είχε ζητήσει να πεταχτούν οι στάχτες του στους υπονόμους του Παρισιού (όπως και έγινε), εκεί όπου πέρασε το δεύτερο μισό της ζωής του, από τη στιγμή που αποφάσισε να ρίξει μαύρη πέτρα πίσω του. Αντιθέτως, οι στάχτες της Μαρίας Κάλλας μεταφέρθηκαν, σύμφωνα υποτίθεται με την επιθυμία της ίδιας, από το Παρίσι στην πατρίδα της/μας με οριστικό προορισμό τα νερά του Αιγαίου. Τελικά κατέληξαν στη θάλασσα ανοιχτά της Βουλιαγμένης (που, τεχνικά, είναι Αιγαίο ή έστω Σαρωνικός), όπου ρίχτηκαν με πάσα επισημότητα από τη γέφυρα πυραυλακάτου του Πολεμικού Ναυτικού.

Μπορεί να χαθεί κανείς σε διάφορους τέτοιους συνειρμικούς συσχετισμούς με αφορμή το γενικό ταρατζούμ της φετινής διακοσιοστής επετείου του 1821. Μιας επετείου που, όπως έχει επισημανθεί, μοιάζει να την κυνηγά μια κακοδαιμονία στο χειρότερο δυνατό timing. Στα 100 χρόνια από την ελληνική επανάσταση συντελείτο ήδη η μικρασιατική καταστροφή, στα 150 βρισκόμασταν στην ακμή της απριλιανής χούντας και τώρα, στα 200, ζούμε… αυτό που ζούμε, εσωτερικώς και διεθνώς, πείτε το όπως θέλετε.

Τουλάχιστον δεν είμαστε μόνοι μας σ’ αυτό, αν μπορεί να είναι αυτό παρηγοριά. Χρόνια μας πολλά, σε κάθε περίπτωση, και ποτέ δεν είναι αργά να γίνουμε καλύτεροι. Απλά παίρνει λίγο χρόνο. Γύρω στα διακόσια χρόνια (όσο δηλαδή η μέχρι τώρα ύπαρξή μας ως εθνικό κράτος) υπολόγιζε ο Ηλίας Πετρόπουλος ότι παίρνουν οι σπόροι μιας ιδανικής παιδείας για να βγάλουν καρπούς, ελπίζει κανείς όμως να μπορεί να συμβεί και πιο σύντομα, καθότι δεν έχουμε πλέον τέτοιες χρονικές πολυτέλειες.

Daily
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

The Old Man: Ο Τζεφ Μπρίτζες επέστρεψε πιο δυνατός από ποτέ

Daily / «The Old Man»: Ο Τζεφ Μπρίτζες επέστρεψε πιο δυνατός από ποτέ

Στον αειθαλή και εξαιρετικό, όπως πάντα, πρωταγωνιστή της ανήκει δικαιωματικά αυτή η νέα μίνι σειρά που λειτουργεί τόσο ως κατασκοπικό θρίλερ υψηλής δράσης όσο και ως δράμα φθινοπωρινών τόνων με γερά συναισθηματικά θεμέλια.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
Η εγγονή του Φρόιντ δεν έκανε ποτέ της ψυχοθεραπεία

Daily / Η εγγονή του Φρόιντ δεν έκανε ποτέ της ψυχοθεραπεία

Η Σόφι Φρόιντ που πέθανε στις αρχές του μήνα στα 97 της ήταν το τελευταίο επιζών εγγόνι του Σίγκμουντ Φρόιντ και πιθανότατα το τελευταίο εν ζωή πρόσωπο που τον συναναστράφηκε στενά. Η ίδια πίστευε πάντως ότι η ψυχανάλυση είναι σε σημαντικό βαθμό «μια ναρκισσιστική πολυτέλεια».
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
Γονιός με το παιδί του μαζί στη συναυλία: Τι μπορεί να είναι λάθος σ’ αυτή την εικόνα;

Daily / Γονιός με το παιδί του μαζί στη συναυλία: Τι μπορεί να είναι λάθος σ’ αυτή την εικόνα;

Η πρώτη συναυλία ενός ή μίας εφήβου ήταν και είναι μια προσωπική τελετουργία μετάβασης κάπου αλλού ή μετεξέλιξης σε κάτι άλλο, χωρίς το δίχτυ προστασίας και ελέγχου που απλώνει το γονικό ενδιαφέρον τριγύρω σου.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
Πνεύμα και ηθική: Η κουλτούρα του τραπ και η ανερμάτιστη ελληνική νεολαία

Daily / Πνεύμα και ηθική: Η κουλτούρα του τραπ και η ανερμάτιστη ελληνική νεολαία

Κάποιοι ήταν αδύνατο να κρύψουν ότι δεν μπορούν να ανεχτούν κάτι που μπορεί να μετατρέψει σε είδωλα της ελληνικής νεολαίας Ρομά, Αλβανούς και «ξένους». Κάποιοι άλλοι δεν αντέχουν οτιδήποτε μαζικά δημοφιλές και όπως πάντα υπάρχουν και οι θεματοφύλακες μιας αριστερόστροφης γεροντοκορίστικης ηθικολογίας.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
Irma Vep: «Δεν είναι σειρά, είναι ταινία χωρισμένη σε οχτώ μέρη»

Daily / Irma Vep: «Δεν είναι σειρά, είναι ταινία χωρισμένη σε οχτώ μέρη»

Η νέα μίνι σειρά υψηλού πρεστίζ του HBO με πρωταγωνίστρια την Αλίσια Βικάντερ είναι μια δραματική κομεντί με φόντο τα high end παρασκήνια και τις VIP καταστάσεις που συνοδεύουν μια ύπαρξη στην αιχμή της λαμπερής διασημότητας.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
Καλοκαίρια με «Αγόρι», «Μανίνα», «Τρουένο» και «Πάττυ»

Daily / Καλοκαίρια με «Αγόρι», «Μανίνα», «Τρουένο» και «Πάττυ»

Χτύπησε βαθιά νοσταλγική φλέβα η αναγγελία της απώλειας του εκδότη κάποιων περιοδικών που αποτελούσαν κάποτε το εικονογραφημένο ευαγγέλιο των ατέλειωτων και ανέμελων καλοκαιριών της προεφηβείας.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
adam sadler

Daily / «Hustle»: Νέο τρίποντο από τον Άνταμ Σάντλερ στο γήπεδο του Netflix

Δεν είναι απαραίτητο να αγαπά κανείς το μπάσκετ, κάτι τέτοιο όμως βοηθά σημαντικά στην απόλαυση αυτής της μη υπερβατικής αλλά εξαιρετικά καλοφτιαγμένης δραματικής κομεντί με φόντο τα άδυτα του NBA.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
ντοροθι παρκερ

Shortcut / Η Ντόροθι Πάρκερ δεν ήταν μόνο ατάκες, ευφυολογήματα και Martini

Ένας από τους πολλούς καημούς που τη συνόδεψαν μέχρι το πικρό και μοναχικό της τέλος –χθες συμπληρώθηκαν πενήντα πέντε χρόνια από τον θάνατό της– ήταν ότι το κοινό έμοιαζε να αγνοεί τις έντονες πολιτικές της ευαισθησίες, που μόνο λόγια δεν ήταν.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
ΤΕΤΑΡΤΗ Παλεύεται καλύτερα αυτή η πόλη με ποδήλατο ή όχι;

Δημήτρης Πολιτάκης / Παλεύεται καλύτερα αυτή η πόλη με ποδήλατο ή όχι;

Ακόμα και οι ίδιοι οι ποδηλάτες του κέντρου που στα μάτια των υπολοίπων μοιάζουν να παίζουν καθημερινά κορώνα-γράμματα την σωματική τους ακεραιότητα, είναι σα να βράζουν στο ίδιο καζάνι οργής, άγχους και συμπυκνωμένης επιθετικότητας.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
«Ο γάμος με φοβίζει πιο πολύ κι απ’ τον θάνατο», μου είπε γελώντας: Όταν ο Μάρκες συνάντησε την Shakira

Daily / «Ο γάμος με φοβίζει πιο πολύ κι απ’ τον θάνατο», μου είπε γελώντας: Όταν ο Μάρκες συνάντησε την Shakira

Με αφορμή τον χωρισμό Skakira – Πικέ, κάποιοι ανακάλεσαν ένα εξυμνητικό προφίλ που είχε γράψει για την συμπατριώτισσά του ο διάσημος Κολομβιανός νομπελίστας, Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες ακριβώς πριν από είκοσι χρόνια.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ
Χλωμές αποχρώσεις του μαύρου

Δημήτρης Πολιτάκης / Χλωμές αποχρώσεις του μαύρου

Δεν είναι ότι μας συντάραξε η «εκλογή» κάποιου σαν τον Παναγιώτη Μπαλτάκο στην ηγεσία της Ελληνικής Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας, απλά έχουμε κουραστεί πραγματικά εσχάτως να βλέπουμε σε περίοπτα θεσμικά πόστα τέτοιες κραυγαλέες ακροδεξιές προσωπικότητες.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΛΙΤΑΚΗΣ

σχόλια

Δεν υπάρχει δυνατότητα σχολιασμού

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

THE GOOD LIFO ΔΗΜΟΦΙΛΗ