Ρέιτσελ Κασκ: μια άξια επίγονος της Βιρτζίνια Γουλφ

Ρέιτσελ Κασκ: μια άξια επίγονος της Βιρτζίνια Γουλφ Facebook Twitter
Γεννημένη στον Καναδά, μεγαλωμένη στη Βρετανία και φορτωμένη διακρίσεις για το λογοτεχνικό έργο της, η Ρέιτσελ Κασκ κατάφερε να χαράξει νέα αφηγηματικά μονοπάτια. Φωτο: Laura Pannack
1

Τι εννοούμε με τη λέξη «πραγματικότητα»; Η πραγματικότητα, έλεγε η Βιρτζίνια Γουλφ στις περίφημες διαλέξεις της στο Κέμπριτζ που διοχετεύτηκαν στο Ένα δικό της δωμάτιο (μτφρ. Β. Τζανακάρη, Μεταίχμιο), μοιάζει σαν κάτι πολύ αλλοπρόσαλλο και αναξιόπιστο.

Κάποιες φορές βρίσκεται μπροστά στα μάτια μας, κάποιες άλλες κρύβεται σε σχήματα πολύ μακρινά για να διακριθούν. Όμως αυτή είναι η δουλειά των συγγραφέων, επέμενε: να βρουν την πραγματικότητα, να τη μαζέψουν και να τη μεταφέρουν και σ' εμάς τους υπόλοιπους.

Αυτό κάνουν τα σπουδαία λογοτεχνικά έργα: διαβάζοντάς τα, οι αισθήσεις μας ανοίγουν και ο κόσμος γίνεται διαυγέστερος.


Έχουν περάσει σχεδόν εκατό χρόνια από τότε που η Γουλφ ωθούσε τις επίδοξες μυθιστοριογράφους του καιρού της να ζήσουν με ένταση μες στην «πραγματικότητα» και να γράψουν ελεύθερα και θαρραλέα για όσα έπιαναν οι κεραίες τους. Φωτεινός οδηγός, τα γραπτά και οι προτροπές της έχουν αντίκρισμα μέχρι σήμερα.

Και ανάμεσα σ' εκείνες που πρέπει να άντλησαν από το παράδειγμά της είναι η 52χρονη Ρέιτσελ Κασκ.

Γεννημένη στον Καναδά, μεγαλωμένη στη Βρετανία και φορτωμένη διακρίσεις για το λογοτεχνικό έργο της, όχι μόνο πάντρεψε έξυπνα την Κυρία Ντάλαγουεϊ με τις... Νοικοκυρές σε απόγνωση σε ένα από τα πρώτα μυθιστορήματά της, το Άρλιγκτον Παρκ (μτφρ. Κ. Ιορδάνογλου, Τόπος, 2007) αλλά κατάφερε με τη σειρά της να χαράξει νέα αφηγηματικά μονοπάτια, όπως αποδείχτηκε με το πιο πρόσφατο Περίγραμμα (μτφρ. Αθ. Δημητριάδου, Gutenberg).

Ένα τρόπος δραπέτευσης από την πραγματικότητα είναι και η ενασχόληση με τη λογοτεχνία, λέει με τον τρόπο της η Κασκ, παρουσιάζοντάς την πότε ως μέσο έκφρασης και αυτοεπιβεβαίωσης, πότε ως ευκαιρία για να μεταμορφωθείς και να νιώσεις πληρότητα.


Η σταδιακή παρακμή της οικογένειας ως συστήματος και οι τεταμένες σχέσεις ανδρών και γυναικών μέσα σ' αυτό· οι μάχες που δίνουμε για ν' απαλλαγούμε από την εικόνα που έχουν σχηματίσει οι άλλοι για μας· η σφυληράτηση της ταυτότητάς μας, πότε σε αρμονία με τον βαθύτερο εαυτό μας πότε εν μέσω ποικίλων καταναγκασμών, ψυχολογικών και κοινωνικών· οι μεταμορφώσεις του έρωτα και της αγάπης σε έναν υπερκαταναλωτικό κόσμο χωρίς ενσυναίσθηση, άκρως ανταγωνιστικό· η δημιουργική αναμέτρηση με τις λέξεις, η λογοτεχνία ως καταφύγιο και καθρέφτης όπου αντανακλάται ό,τι καλύτερο και ό,τι χειρότερο διαθέτουμε: με τέτοια θέματα καταπιάνεται η Κασκ, αυτή είναι η «πραγματικότητα» που την ενδιαφέρει, αν σταθούμε στα δύο μόνο από τα μυθιστορήματά της που κυκλοφορούν στη γλώσσα μας.


Πρώτος τόμος μιας τριλογίας που έχει αποσπάσει εγκώμια στο εξωτερικό, το Περίγραμμα (2014) καλύπτει λίγα εικοσιτετράωρα από τη ζωή μιας Βρετανίδας συγγραφέως που, μεσούσης της κρίσης, έρχεται στην Αθήνα για να διδάξει σε ένα θερινό σεμινάριο δημιουργικής γραφής στο Βρετανικό Συμβούλιο.

Η ίδια κρατάει και το νήμα της αφήγησης. Δεν είναι όμως η προσωπική της ιστορία αυτή που παρακολουθούμε αλλά τα όσα παρατηρεί και αφουγκράζεται: φευγαλέες, επιφανειακές όψεις της Αθήνας σε μια εποχή που «η Ελλάδα, είτε το ξέρει είτε όχι, είναι μια χώρα που έχει γονατίσει και πεθαίνει αργά και βασανιστικά» και, κυρίως, εκμυστηρεύσεις ανθρώπων που κουβαλούν πολλά λάθη, πολλές διαψεύσεις και οι οποίοι, μετά από κάθε πτώση, διεκδικούν ένα νέο ξεκίνημα.


Αρχικά, οι πληροφορίες που μας δίνει η αφηγήτρια για τον εαυτό της είναι ελάχιστες: ζει στο Λονδίνο, είναι χωρισμένη, μεγαλώνει δυο γιους, έχει ένα δάνειο-βαρίδι στην πλάτη, πιο πολύ διδάσκει παρά γράφει, κι έχει φτάσει στο σημείο που δεν θέλει να πείσει κανέναν για τίποτα.

Προς το τέλος του μυθιστορήματος, ωστόσο, έχουμε την αίσθηση ότι γνωρίζουμε γι' αυτήν πολύ περισσότερα. Τα καλπάσματα του νου της όσο άκουγε ξένα βάσανα λειτουργούν αποκαλυπτικά για το παρελθόν της, για το πώς αντιλαμβάνεται τη δουλειά της, για τις μαύρες τρύπες της.

Όπως ομολογεί η ίδια στην καρδιά του βιβλίου ‒Φαίη ονομάζεται, αλλά θ' αργήσουμε να το μάθουμε‒, «άρχισα να βλέπω τους φόβους και τις επιθυμίες μου να εκδηλώνονται έξω από μένα, άρχισα να βλέπω στις ζωές των άλλων έναν σχολιασμό της δικής μου ζωής»...

Ρέιτσελ Κασκ: μια άξια επίγονος της Βιρτζίνια Γουλφ Facebook Twitter
Το μοτίβο της γυναίκας που ασφυκτιά μέσα στα συζυγικά και τα μητρικά της καθήκοντα επανέρχεται συχνά στα γραπτά της Κασκ.


Το Περίγραμμα ανοίγει «πάνω από τον γήινο κόσμο» στην πτήση προς Αθήνα, όπου η υλική πραγματικότητα φαίνεται ανάλαφρη και όπου η Φαίη πιάνει κουβέντα με τον ηλικιωμένο άντρα που κάθεται δίπλα της.

Γεννημένος κροίσος, «με τρόπους Εγγλέζου και με καρδιά Έλληνα» και με απανωτές χρεοκοπίες και διαζύγια πίσω του, ο τελευταίος θα αποδειχτεί προνομιακός συνομιλητής της στο σύντομο ταξίδι της.

Πέρα απ' αυτόν, η ηρωίδα θα συγχρωτιστεί με παλιούς και καινούργιους φίλους –καθηγητές, ομοτέχνους, επιμελητές σε εκδοτικούς οίκους και, φυσικά, με τον αλλόκοτο θίασο που αποτελούν οι μαθητές στης στο σεμινάριο‒, θα φιλοξενηθεί σ' ένα κουκλίστικο διαμέρισμα στο κέντρο, δίχως ίχνος «μυστηρίου, ή χάους, ή ντροπής» μέσα του, θα πάει εκδρομή με σκάφος, θα τη φλερτάρουν, θα συζητήσει, θα θυμηθεί, θα σκεφτεί.


Γιατί αποτυγχάνει ένας γάμος; Τι μετράει περισσότερο σε μια σχέση, η ασφάλεια, το κοινό όραμα, το σεξ ή μήπως απλώς η τρυφερότητα; Τι είναι προτιμότερο, να πηγαίνεις με το ρεύμα ή κόντρα σε ό,τι μοιάζει φυσιολογικό;

Είναι δυνατόν να βλέπουμε τα πράγματα καθαρά, όντες σε απόσταση ασφαλείας από τον έξω κόσμο, χωμένοι στο κουκούλι μας; Σε τι βαθμό επιτρέπεται η δημιουργικότητα, τα ριψοκίνδυνα σάλτα, οι προσωπικές φιλοδοξίες σε μια γυναίκα του σήμερα;

Το μοτίβο της γυναίκας που ασφυκτιά μέσα στα συζυγικά και τα μητρικά της καθήκοντα επανέρχεται συχνά στα γραπτά της Κασκ.

Θα μπορούσε κανείς να δει τη Φαίη ως μια μετεξελιγμένη εκδοχή της Τζουλιέτ, μίας από τις ηρωίδες του Άρλινγκτον Παρκ. Η Τζουλιέτ για άλλα προοριζόταν και σε άλλα κατέληξε, ενώ η Φαίη έχει ξεφύγει από δεσμά της.

Κάθε επιλογή, ωστόσο, έχει το κόστος της. Η αφηγήτρια του Περιγράμματος το παραδέχεται: «Η λαχτάρα για ελευθερία, η παρόρμηση για κίνηση με τραβούσαν μπροστά, σαν νήμα δεμένο γύρω από το στήθος μου.

Αυτή την παρόρμηση τη γνώριζα καλά και είχα μάθει πια πως δεν ήταν το κάλεσμα από κάποιον πλατύτερο κόσμο, όπως νόμιζα παλιά. Ήταν μονάχα μια λαχτάρα να δραπετεύσω απ' όσα είχα»...


Ένα τρόπος δραπέτευσης από την πραγματικότητα είναι και η ενασχόληση με τη λογοτεχνία, λέει με τον τρόπο της η Κασκ, παρουσιάζοντάς την πότε ως μέσο έκφρασης και αυτοεπιβεβαίωσης, πότε ως ευκαιρία για να μεταμορφωθείς και να νιώσεις πληρότητα.

Όπως η νεόκοπη συγγραφέας που συναντά σε μια παραδοσιακή ταβέρνα η Φαίη, έτσι και η Κασκ ενδεχομένως να έχει ενοχές για τις «άνετες συνθήκες διαβίωσης» των κεντρικών προσώπων του βιβλίου της.

Σίγουρα, αυτά που πιάνει το βλέμμα της ηρωίδας της στην Αθήνα απέχουν από τη στερεότυπη εικόνα μιας χώρας υπό κατάρρευση.

Όσα, όμως, απασχολούν το μυαλό της θα μπορούσαν να εκληφθούν μεταφορικά ως το «περίγραμμα» του Δυτικού, καλλιεργημένου ανθρώπου που κινδυνεύει να πέσει στην παγίδα της ματαιοδοξίας και της ομφαλοσκόπησης.

Βιβλίο
1

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Ανί Ερνό

Βιβλίο / Ανί Ερνό: Ένα Νόμπελ Λογοτεχνίας που δικαιώνει τη Σουηδική Ακαδημία

Η Γαλλίδα συγγραφέας που τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας για το 2022 γεφυρώνει, με τη μυθιστορηματοποίηση της μνήμης, τη μεγάλη λογοτεχνία, από τον Μαρσέλ Προυστ μέχρι τον σύγχρονό μας Εντουάρ Λουί.
ΝΙΚΟΣ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗΣ
ΤΡΙΤΗ 04/10 - H απόλαυση των κειμένων που μας παρέδωσε η Κρητική Αναγέννηση

Βιβλία και Συγγραφείς / H απόλαυση των κειμένων που μας παρέδωσε η Κρητική Αναγέννηση

Ο Νίκος Μπακουνάκης συζητά με τον Στέφανο Κακλαμάνη, καθηγητή Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, για την κρητική λογοτεχνία στην εποχή της Αναγέννησης.
ΝΙΚΟΣ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗΣ
ΕΥΠΩΛΗΤΑ ΣΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ

Βιβλίο / Διαβάζει λογοτεχνία και ποίηση η gen Z;

Άραγε μπορεί η γενιά Ζ, η οποία μεγάλωσε μπροστά σε μια οθόνη, ταυτίζεται με το διαδίκτυο, κάνει πολλά πράγματα συγχρόνως (multitasking) και που το καλύτερο δώρο που μπορείς να της κάνεις είναι ένα τελευταίας τεχνολογίας gadget, να αναγνωρίζει την ανεκτίμητη αξία του βιβλίου, να επενδύει στην ανάγνωση ως μορφή ψυχαγωγίας, να επιλέγει το βιβλίο ως πηγή γνώσης, πληροφοριών αλλά και ως έναν μοναδικό τρόπο χαλάρωσης;
ΑΝΝΑ ΚΟΚΟΡΗ
Meli Kiyak

Βιβλίο / Mely Kiyak: Από την άκρη του Κουρδιστάν στην ελευθερία

Η συγκλονιστική εξομολόγηση της κουρδικής καταγωγής συγγραφέως Μελί Κίγιακ για την πορεία της από το Κουρδιστάν έως την αυτοπραγμάτωση και την ελευθερία που την έκαναν να λέει ότι είναι υπέροχο «το να είσαι γυναίκα».
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
Νυχτερινή επίσκεψη στη Γεννάδειο

Βιβλίο / Νυχτερινή επίσκεψη στη Γεννάδειο

Η LiFO μπήκε στα άδυτα της Γενναδείου Βιβλιοθήκης, είδε τους σπάνιους θησαυρούς και κατέγραψε, με οδηγό τη διευθύντριά της, Μαρία Γεωργοπούλου, τους σημαντικότερους σταθμούς της ιστορίας της αλλά και το άνοιγμα που πραγματοποιεί σήμερα, με τις διαλέξεις και τις εκθέσεις, προς τον κόσμο.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
ΤΡΙΤΗ 27/09-Πόσο διαβάζεται σήμερα ο Νίκος Καζαντζάκης;

Βιβλία και Συγγραφείς / Πόσο διαβάζεται σήμερα ο Νίκος Καζαντζάκης;

Ο Νίκος Μπακουνάκης συζητάει με την Έρη Σταυροπούλου, ομότιμη καθηγήτρια Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, για τον συγγραφέα του «Αλέξη Ζορμπά» και την αντοχή του έργου του, με αφορμή τον επανασχεδιασμό των βιβλίων του από τον Γιάννη Καρλόπουλο.
ΝΙΚΟΣ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗΣ
Ο Χίτλερ ζει

Βιβλίο / Ο Χίτλερ ζει: Πέντε θεωρίες συνωμοσίας για τον αρχηγό του ναζισμού

Ο Βρετανός ιστορικός Ρίτσαρντ Έβανς, που τον γνωρίσαμε μέσα από την τριλογία του για το Γ’ Ράιχ, δείχνει γιατί στον εικοστό πρώτο αιώνα οι θεωρίες συνωμοσίας αποδεικνύονται ανθεκτικές και δημοφιλείς, γνωρίζοντας νέα διάδοση.
ΝΙΚΟΣ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗΣ
Ο γενναιόδωρα οργισμένος Τζορτζ Όργουελ

Βιβλίο / Ο γενναιόδωρα οργισμένος Τζορτζ Όργουελ

Η έκδοση με τα κριτικά κείμενα του Τζορτζ Όργουελ για τη λογοτεχνία και την πολιτική με τον τίτλο «Ό,τι μου κάνει κέφι» μας φέρνει ενώπιον ενός τρομερά οξυδερκούς και ενίοτε γενναιόδωρα οργισμένου στοχαστή.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
Μπρους Κλαρκ: «Οι μικρογειτονιές της Αθήνας και οι μικροκοινωνίες τους είναι από τα γοητευτικότερα στοιχεία αυτής της πόλης»

Βιβλίο / Μπρους Κλαρκ: «Τα μικρά χωριά της Αθήνας είναι το γοητευτικότερο στοιχείο της»

Οι αέναες αλλαγές της Αθήνας, η βρετανική μοναρχία αλλά και ο πόλεμος στην Ουκρανία σε μια απολαυστική συζήτηση με έναν εκλεκτό δημοσιογράφο, συγγραφέα και διάπυρο φιλέλληνα με αφορμή την κυκλοφορία του τελευταίου του βιβλίου «Athens, City of Wisdom» (εκδ. Head of Zeus) και τη βράβευσή του από την ελληνική πρεσβεία στο Λονδίνο.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ

σχόλια

1 σχόλια

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

THE GOOD LIFO ΔΗΜΟΦΙΛΗ