Ένα νέο βιβλίο του Μίκη Θεοδωράκη επιστεγάζει τη ζωή και το έργο του

Ένα νέο βιβλίο του Μίκη Θεοδωράκη επιστεγάζει τη ζωή και το έργο του Facebook Twitter
Ο Μίκης Θεοδωράκης είναι κομμάτι της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Κατάφερε να ζήσει στον «υπερθετικό» όπως λέει κι ο ίδιος.
0

Το τελευταίο βιβλίο του Μίκη Θεοδωράκη με τίτλο «Μονόλογοι στο Λυκαυγές» (IANOS 2017) συνδέεται με το αμέσως προηγούμενό του «Διάλογοι στο Λυκόφως» (IANOS 2016) – και οι δύο εκδόσεις προσδιορίζονται από τον συγγραφέα ως «το Τέλος και η Αρχή μιας νέας Ουτοπίας», ως επιστέγασμα της ζωής και του έργου του. Οι «Μονόλογοι» περιλαμβάνουν κείμενα του δημιουργού της χρονικής περιόδου 1996-2016, όπως ανασύρθηκαν από το αρχείο του, επιλεγμένα και καταχωρημένα από τον ίδιο. Διαβάζοντας τις «Ιδέες-Σκέψεις-Προτάσεις» στο Α' Μέρος των «Μονολόγων», ο αναγνώστης αποκομίζει τα ιδιαίτερα στοιχεία που στήριξαν την προσωπική φιλοσοφία του μεγάλου συνθέτη, όπως η θεωρία του για τη «Συμπαντική Αρμονία» και η αγάπη του για τον απελευθερωμένο άνθρωπο, κυρίως από τα δεσμά μιας «κρυφής παιδείας» που κατασκευάζει «πειθαρχημένους, καταπτοημένους και ανασφαλείς στρατιώτες της παραγωγής» («Αντιμανιφέστο», σελ. 46-74). Μέσα από έναν χειμαρρώδη λόγο που χαρακτηρίζεται από σαφήνεια και οξυδερκή προβληματισμό, στο Β' Μέρος παρακολουθούμε τις «Ομιλίες-Δηλώσεις-Άρθρα-Κείμενα» με χρονολογική σειρά, καθώς και τα στοιχεία της ανασκόπησης των σημαντικότερων γεγονότων αλλά και της καλλιτεχνικής δραστηριότητας του συνθέτη ανά χρονιά. Για παράδειγμα, στην ανασκόπηση της χρονολογικής ενότητας 2001-2005 ξαναθυμόμαστε ότι το 2003 πραγματοποιήθηκε η ιστορική συναυλία του Θεοδωράκη στη μαρτυρική Μακρόνησο ή ότι το 2004 έφυγαν από τη ζωή οι Χ. Φλωράκης, Μ. Αναγνωστάκης, Μ. Σαχτούρης, Γ. Μπιθικώτσης, Σ. Κουγιουμτζής, Γ. Ζωγράφος και Β. Μοσχολιού.

Δηλώνει ότι ποτέ δεν λύθηκε το πρόβλημα της ενότητας του ελληνικού λαού που είχε «θανάσιμα τραυματιστεί» από το «μέγα εθνικό έγκλημα» του Εμφυλίου, διότι οι υπεύθυνοι όχι μόνο δεν λογοδότησαν αλλά συνωμότησαν όλοι μαζί ώστε να διαιωνίζεται μια καταστροφική παραμόρφωση της ιστορικής αλήθειας, μια «φτιαχτή» διαίρεση του λαού για να επιβιώνουν πολιτικά κάποιοι.


Η προσπάθεια του Μίκη Θεοδωράκη να εξιστορήσει στο ευρύ κοινό την κινητήριο δύναμη της αέναης δημιουργικότητας και εντατικής δραστηριοποίησής του στη μουσική σύνθεση τον μεταφέρει στις αναμνήσεις των παιδικών του χρόνων. Μιλά για την εντύπωση που του έκανε ο έναστρος ουρανός όταν κοιμόταν στο ύπαιθρο και για το πώς καθρεφτίστηκε στον μετέπειτα «Γαλαξία» του μουσικού του έργου. Οδηγούμενος μέσα από μια σειρά «συνεργασιών» ψυχής, αισθήσεων, μυαλού, λόγου και γνώσεων, ο Θεοδωράκης κατανόησε εμπειρικά την έννοια των Πυθαγόρειων, οι οποίοι 2.500 χρόνια πριν είχαν αναπτύξει τη θεωρία της μουσικής αρμονίας των ουράνιων σωμάτων: «Είχα την αίσθηση ότι η πρωτογενής μουσική ύλη που κατέγραφα ήταν το αποτέλεσμα μιας ουσιαστικής ένωσης ανάμεσα σ' εμένα και τη συμπαντική αρμονία που με περιβάλλει». Περιγράφει αυτό το βίωμα ως ένα παραλήρημα όπου οι ήχοι των πλανητών προέβαλλαν μέσα του ευκρινώς και τον γέμιζαν «με ακαθόριστη, σχεδόν νεφελώδη ευτυχία και πληρότητα». Κύριος σκοπός της ύπαρξής του ήταν οι συνθέσεις του να έχουν πάντα τη δυνατότητα επικοινωνίας «με κάποιο αρχέτυπο αρμονίας και μουσικής που μας περιβάλλει χωρίς να το γνωρίζουμε», αυτό που αποκαλεί ο ίδιος «Συμπαντική Αρμονία» (σελ. 75-77).

Ένα νέο βιβλίο του Μίκη Θεοδωράκη επιστεγάζει τη ζωή και το έργο του Facebook Twitter


Στο κείμενο «Εκ βαθέων Ι» (σελ. 153-168) εντυπωσιάζει η συνείδηση του συνθέτη που αντιλαμβάνεται τον εαυτό του ως έναν δημιουργό με θρησκευτικό «πιστεύω» στο ιδεατό «Κέντρο» του Νόμου της Συμπαντικής Αρμονίας, όπου ισορροπούν οι αντιθέσεις Σκότους (χάους)-Φωτός (ενέργειας). Αυτό το αίσθημα τον ανύψωνε από την τραγικότητα των συνθηκών του απολύτου Χάους – βιώματα των χρόνων του κατατρεγμού, των φυλακών, των εξοριών και της Μακρονήσου. Πάντοτε υπήρχε ένα απόθεμα ενέργειας που του έδινε τη δύναμη να γράφει μουσική, βρίσκοντας την αναγκαία ψυχική γαλήνη, υπερβαίνοντας τα γεγονότα και την αθλιότητα γύρω του. Η μουσική του κατέγραψε την πιο δραματική σελίδα της νεότερης ελληνικής Ιστορίας που ξεκινά με τον Εμφύλιο, το «Μέγα Ψέμα», όπως τον αποκαλεί. Δίνοντας τη δική του μαρτυρία και κατ' επέκταση τη δική του οπτική, δηλώνει ότι ποτέ δεν λύθηκε το πρόβλημα της ενότητας του ελληνικού λαού που είχε «θανάσιμα τραυματιστεί» από το «μέγα εθνικό έγκλημα» του Εμφυλίου, διότι οι υπεύθυνοι όχι μόνο δεν λογοδότησαν αλλά συνωμότησαν όλοι μαζί ώστε να διαιωνίζεται μια καταστροφική παραμόρφωση της ιστορικής αλήθειας, μια «φτιαχτή» διαίρεση του λαού για να επιβιώνουν πολιτικά κάποιοι.


Πολύ ενδιαφέρον, εμβριθές και με λογική ακεραιότητα θα μπορούσε να χαρακτηριστεί το κείμενο «Για το πρόβλημα της Ελληνικότητας» (σελ. 213-238), το οποίο αναλύει την προσωπική εμπειρία και στάση του Θεοδωράκη για το τι εστί «ελληνικότητα» σε συνδυασμό με τις βασικές απόψεις του συγγραφέα Γιώργου Κοντογιώργη στην Ελληνική Ιστορία. Το 1953 το ΚΚΕ διατυπώνει και επιβάλλει ως επίσημη θέση του κόμματος ότι οι νεοέλληνες ουδεμία σχέση έχουν με την αρχαία Ελλάδα. Ο Μίκης Θεοδωράκης διαφωνεί κάθετα με τη θέση αυτή. Το 1954 βρίσκεται στο Παρίσι για σπουδές πάνω στη συμφωνική μουσική και εκεί συνειδητά διατηρεί την ελληνικότητα στο ύφος της τέχνης του, παρόλο που πυρπολείται από ισχυρά ευρωπαϊκά «ηχητικά υλικά». Κατά τον Κοντογιώργη, ο ελληνισμός, ως το πρώτο ανθρωποκεντρικό «κοσμοσύστημα», είχε διανύσει στο παρελθόν μια ολοκληρωμένη διαδρομή, ενώ τώρα διέρχεται τη φάση της «μεταφεουδαλικής οικοδόμησης». Το έθνος προϋπάρχει του Κράτους και δεν κατασκευάζεται από αυτό. Ο ελληνισμός συγκροτείται εδώ και αιώνες με γνώμονα το άστυ, όπου ο άνθρωπος ναι μεν ανήκει σε ένα σύνολο, αλλά ταυτόχρονα είναι ελεύθερος. Αυτή «η βαθιά ανθρωποκεντρική ιδιοσυστασία» χάνεται πλέον διότι έχει συντελεστεί μια «συστηματική καλλιέργεια του συνδρόμου κατωτερότητας του σύγχρονου Έλληνα». Κι αυτό γιατί ποτέ δεν ολοκληρώθηκε το πρόταγμα της «ελληνικής παλιγγενεσίας», η οποία προϋπήρχε της Επανάστασης του 1821. Η συνέχεια του ελληνισμού επιβιώνει μέσα στην ελληνική γλώσσα, στις πολιτισμικές και εθνικές ιδιαιτερότητες, μέσα από τις μεταμορφώσεις του ελληνισμού ανά τους αιώνες που γίνονται το χωνευτήρι των εθνοτήτων, χωρίς όμως να τις καταργούν.


Στους «Μονόλογούς» του, ο μεγάλος εθνικός μας συνθέτης επανέρχεται ξανά και ξανά στην ιδέα μιας ειρηνικής, ουδέτερης ζώνης που θα έπρεπε να αντιπροσωπεύει η Ελλάδα μέσα από τον πολιτισμό της ως σταυροδρόμι των ιστορικο-κοινωνικών και πολιτικών εξελίξεων μεταξύ Δύσης και Ανατολής. Ο Μίκης Θεοδωράκης είναι κομμάτι της σύγχρονης ελληνικής Ιστορίας. Κατάφερε να ζήσει στον «υπερθετικό», όπως λέει κι ο ίδιος. Το ογκώδες, πολύπλευρο μουσικό του έργο θα εμπνέει πάντα την ολοκλήρωσή μας μέσα από την υπερβατικότητα και τη μαγεία της αρμονίας των ουράνιων σφαιρών που φέρει μέσα του.

Ένα νέο βιβλίο του Μίκη Θεοδωράκη επιστεγάζει τη ζωή και το έργο του Facebook Twitter

Βιβλίο
0

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Δημήτρης Τζιόβας: «Θέλουμε να ζούμε με μύθους και ένας από αυτούς είναι ότι έχουμε την ομορφότερη χώρα»

Βιβλίο / Δημήτρης Τζιόβας: «Θέλουμε να ζούμε με μύθους και ένας από αυτούς είναι ότι έχουμε την ομορφότερη χώρα»

Ο καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ, που τιμήθηκε με το φετινό Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων, μιλά στη LiFO για την εποχή μας, την τριτοβάθμια εκπαίδευση, τις συλλογικές αντιλήψεις και τις αγκυλώσεις του παρελθόντος.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Τι απέγινε η «χημική γενιά» των Ελλήνων ρέιβερ;

Βιβλίο / Τι απέγινε η «χημική γενιά» των Ελλήνων ρέιβερ;

Μια «underground» συζήτηση με τον Λέανδρο Κυριακόπουλο περί ρέιβ, νέων τεχνολογιών και άλλων «δαιμονίων», με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου «Αναπαραστάσεις του ανοίκειου - νομαδισμός και αισθητική στην ρέιβ ψυχεδελική σκηνή» (εκδ. Νήσος).
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
ΓΕΟΣΟΥΑ

Το πίσω ράφι / «Ρετροσπεκτίβα» του Α. Γεοσούα: Μπορεί ένα μυθιστόρημα ιδεών να σε κρατάει δέσμιο ως το τέλος;

Από τους σημαντικότερους συγγραφείς του Ισραήλ, ο πρόσφατα χαμένος Αβραάμ Γεοσούα αφηγείται εδώ την ιστορία ενός εβδομηντάχρονου κινηματογραφιστή που κουβαλά ένα νεανικό αμάρτημα κι εξετάζει αναδρομικά τα πεπραγμένα του.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ
«Έλληνες και Τούρκοι πρέπει να ξαναγράψουν τα βιβλία της Ιστορίας χωρίς μύθους»

Εμινέ Γεσίμ Μπεντλέκ / «Έλληνες και Τούρκοι πρέπει να ξαναγράψουν τα βιβλία της Ιστορίας χωρίς μύθους»

Η πρώην επίκουρη καθηγήτρια Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Bingöl της Τουρκίας μιλά στη LiFO για τις σχέσεις Ελλάδας – Τουρκίας με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου της «Η ανταλλαγή πληθυσμών του 1923 - Τραύμα και φαντασιακές κοινότητες σε Ελλάδα και Τουρκία».
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
leonardo padura

Βιβλίο / Λεονάρδο Παδούρα: Η Κούβα πέρα από τα σύνορα

Ο κορυφαίος μυθιστοριογράφος Λεονάρδο Παδούρα στο πρόσφατο έργο του με τίτλο «Σαν σκόνη στον άνεμο» αναζητά την ταυτότητα της Κούβας του τότε και του σήμερα μέσα από τα όνειρα μιας παρέας νέων που έφτασαν να σκορπίζονται κι αυτοί σαν σκόνη στον άνεμο.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
ΤΡΙΤΗ 26/07 - ΕΧΕΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΕΙ-20 βιβλία που θα πάρω μαζί μου στις διακοπές

Βιβλία και Συγγραφείς / 20 βιβλία που θα πάρω μαζί μου στις διακοπές

Ο Νικος Μπακουνάκης επιλέγει και παρουσιάζει 20 βιβλία από την εκδοτική παραγωγή του 2022 για έξυπνες, διασκεδαστικές, συναρπαστικές, πρωτότυπες, αποκαλυπτικές και χρήσιμες καλοκαιρινές αναγνώσεις.
ΝΙΚΟΣ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗΣ
Η διεθνής αίγλη και το μεγαλείο του Καβάφη

Βιβλίο / Η διεθνής αίγλη και το μεγαλείο του Καβάφη

Η καθηγήτρια Συγκριτικής Γραμματολογίας του Πρίνστον και μεταφράστρια Κάρεν Έμεριχ μιλά για την περίπτωση του Αλεξανδρινού ποιητή με αφορμή τη συμμετοχή της στο φετινό International Cavafy Summer School που διοργάνωσε η Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

THE GOOD LIFO ΔΗΜΟΦΙΛΗ