Το αιώνιο Πάσχα του Νίκου Καρούζου ως όχημα φιλοσοφικών αναζητήσεων Facebook Twitter

Το αιώνιο Πάσχα του Νίκου Καρούζου ως όχημα φιλοσοφικών αναζητήσεων

0

Πάσχα 2017. Ακαριαίο και αγαπημένο ποίημα το /14/, έτσι, δίχως τίποτε άλλο στον τίτλο, από τη συλλογή «Μονολεκτισμοί» και «Ολιγόλεκτα» του Νίκου Καρούζου:
 

με τι βιασύνη προχωρεί ο Ιησούς
εφέτος
Προς την Ανάσταση...
Παραμερίζει πανέρια τεράστια
γιομάτα βιολέτες
σπρώχνει τους αέναους
παπάδες
τινάζει νευρικά προς τα πίσω
τη μαλλούρα του
το γεγονός είν' ολοφάνερο:
βαρέθηκε

Πάσχα 1955. Το κολοσσιαίο επίτευγμα του μεγάλου ποιητή Νίκου Καρούζου (1926-1990) είναι ότι εξέλαβε την ποίηση ως όχημα φιλοσοφικών διερευνήσεων και ως έκφραση εναγώνιων αναζητήσεων περί της υπάρξεως. Ο Καρούζος μπόρεσε να μπολιάσει τον μαρξισμό με τον ζεν βουδισμό και τη χριστιανική ορθοδοξία. Το επίτευγμα αυτό οφείλεται στην ψυχονοητική του ιδιοσυστασία και στις γνώσεις που είχε συσσωρεύσει και εξακολουθούσε νυχθημερόν να συσσωρεύει (γνώσεις φιλοσοφικές, θεολογικές, επιστημονικές, μουσικολογικές, ακόμα και σκακιστικές), αλλά και στο πάντα εν ενεργεία χιούμορ του, ένα χιούμορ με το οποίο ο Καρούζος αποδομούσε και εν συνεχεία ανασυνέθετε, διαρκώς, τα δεδομένα, τις βεβαιότητες, τα θέσφατα, όντας ένας «σημειοναύτης», όπως όρισε τον σύγχρονο καλλιτέχνη ο Νικολά Μπουριό (Nicolas Bourriaud), ή, καλύτερα ίσως, ένας «κοσμοναύτης του εσωτερικού, του μύχιου διαστήματος», όπως διατεινόταν ο λετριστής και καταστασιακός Αλεξάντερ Τρόκκι (Alexander Trocchi). Ήδη το 1955, ύστερα από εντατική μελέτη των πατερικών κειμένων και της «Φιλοκαλίας», ο Καρούζος συνθέτει και εντάσσει στη συλλογή «Σημείο» το ποίημα «Πάσχα των πιστών»:

Κύριε, λάμπρυνόν μου την στολήν της ψυχής.
Άστρα και χώμα σε βαστάζουν.
Μεριάζουν άφωνα τα σκότη και διαβαίνεις,
ανέγγιχτη τον κόσμον αγγίζει μουσική
και της καρδιάς τα πέταλα ροδίζουν,
άνθος όμορφο ζεσταίνεται στον ήλιο.
Λευκάνθηκαν οι άνθρωποι στο αίμα του αρνίου.
Θεέ μου ανέρχεσαι λυπημένος,
αν και για όραση εξακολουθείς να έχεις τη συγχώρηση.
Ω θλίψη των ματιών του Κυρίου μου,
της αιωνιότητας ο κάματος,
έχω πολύ συνεργήσει για να υπάρχεις,
είναι πολύ σ' εμένα το μερίδιο της ανομίας.
Ανοίγει ένα τριαντάφυλλο, πάω και το ρωτώ:
Πού έκρυψαν τον ήλιο;
Πλησιάζω τη θάλασσα και της λέω:
Είσαι βαθειά και με τα μυστικά μεγάλη σου η σχέση.
Λυτρώνεται ο άνθρωπος;
Απαντά το λουλούδι: «Θα χαθούμε»
κι η θάλασσα με αχ αναταράζεται.

Πάσχα 1981. Είκοσι έξι χρόνια μετά, ο Καρούζος συνθέτει και πάλι ένα ποίημα με τη λέξη «Πάσχα» στον τίτλο, δεν το εντάσσει σε ποιητική συλλογή, αλλά το δωρίζει γενναιόψυχα, με χειρόγραφη αφιέρωση, στην τότε τριών ετών Μαρία Γιαγιάννου, νυν ποιήτρια και συγγραφέα:

Ν' ακούς αμέριμνη τον αγέρα
να ταιριάζεις καημούς
αδράχνοντας την αντικειμενικότητα.
Όταν θα απολαμβάνεις από ελικόπτερο
τον Επιτάφιο
να βλέπεις λιγάκι και για μένα.
Σε μια κοινωνία βλαστημένου σοσιαλισμού
με όλη πια την ομορφιά σαν
Θεοτόκο
σου εύχομαι εκατομμύρια χρώματα.

Βλέπουμε εδώ πώς μπολιάζει ο Καρούζος τον Επιτάφιο με τον σοσιαλισμό, τον «βλαστημένο», πώς οραματίζεται και την ανάσταση/ανάταση/επανάσταση με τη μορφή μιας πανδαισίας, ενός οργίου χρωμάτων.

Πάσχα 1987. Σε ένα φύλλο χαρτί Α4, με μολύβι, ο Καρούζος συνθέτει για μια ακόμα φορά ένα ποίημα με το «Πάσχα» στον τίτλο. Και πάλι, το αφιερώνει και το δωρίζει σ' εμένα, κάνοντάς μου έτσι μία από τις μεγαλύτερες και συγκινητικότερες τιμές που έχω απολαύσει. Είχαμε περάσει μαζί τη Μεγαλοβδομάδα και είχαμε κάνει Ανάσταση, το 1987, μια συντροφιά ωραία και αλησμόνητη: ο Καρούζος, ο ποιητής Γιώργος Κακουλίδης, η Λητώ Τσεκούρα, σύζυγος του Κακουλίδη, και η Ζίλκε Βατερμάγιερ, η τότε σύζυγός μου, στα σπίτια μας, στις οδούς Καλλισπέρη και Διονυσίου Αρεοπαγίτου. Γράφει ο Καρούζος:

Λαμπρύνομαι ως άτομο μα όχι
στην ολότητα· η λάμψη όμως
εκπηγάζει από κείνη των ψυχών
τη σύναξη
που διαφεντεύει γαλαζοπράσινο.
Αποφεύγω τα μηνύματα
κι αποφεύγω τ' αυτοκίνητα.
Είμαι διαβάτης· επιβάλλομαι
στην κίνηση.

Ενώ και σε άλλα ποιήματα του Καρούζου συναντάμε την Ανάσταση, τη Μεγαλοβδομάδα, τον Ιησού, εδώ έχουμε το Πάσχα στον ίδιο τον τίτλο. Αν εξαιρέσουμε, πάντως, τον τίτλο, τίποτα δεν μοιάζει να παραπέμπει στην Ανάσταση, στο έαρ, στον Απρίλιο, παρά μονάχα η διάθεση της λαμπρύνσεως, και αυτή μονάχα σε ατομικό, προσωπικό επίπεδο και όχι ως μετοχή στη γιορτή της Ορθοδοξίας. Ως εάν να είναι ήδη σωσμένος ο ποιητής, όντας ποιητής και μετέχοντας ως ποιητής στην ύπαρξη.

ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΑΥΤΟ ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ ΓΙΑ ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ ΣΤΙΣ 7.4.2017

Βιβλίο
0

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Δημήτρης Τζιόβας: «Θέλουμε να ζούμε με μύθους και ένας από αυτούς είναι ότι έχουμε την ομορφότερη χώρα»

Βιβλίο / Δημήτρης Τζιόβας: «Θέλουμε να ζούμε με μύθους και ένας από αυτούς είναι ότι έχουμε την ομορφότερη χώρα»

Ο καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ, που τιμήθηκε με το φετινό Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων, μιλά στη LiFO για την εποχή μας, την τριτοβάθμια εκπαίδευση, τις συλλογικές αντιλήψεις και τις αγκυλώσεις του παρελθόντος.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Τι απέγινε η «χημική γενιά» των Ελλήνων ρέιβερ;

Βιβλίο / Τι απέγινε η «χημική γενιά» των Ελλήνων ρέιβερ;

Μια «underground» συζήτηση με τον Λέανδρο Κυριακόπουλο περί ρέιβ, νέων τεχνολογιών και άλλων «δαιμονίων», με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου «Αναπαραστάσεις του ανοίκειου - νομαδισμός και αισθητική στην ρέιβ ψυχεδελική σκηνή» (εκδ. Νήσος).
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
ΓΕΟΣΟΥΑ

Το πίσω ράφι / «Ρετροσπεκτίβα» του Α. Γεοσούα: Μπορεί ένα μυθιστόρημα ιδεών να σε κρατάει δέσμιο ως το τέλος;

Από τους σημαντικότερους συγγραφείς του Ισραήλ, ο πρόσφατα χαμένος Αβραάμ Γεοσούα αφηγείται εδώ την ιστορία ενός εβδομηντάχρονου κινηματογραφιστή που κουβαλά ένα νεανικό αμάρτημα κι εξετάζει αναδρομικά τα πεπραγμένα του.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ
«Έλληνες και Τούρκοι πρέπει να ξαναγράψουν τα βιβλία της Ιστορίας χωρίς μύθους»

Εμινέ Γεσίμ Μπεντλέκ / «Έλληνες και Τούρκοι πρέπει να ξαναγράψουν τα βιβλία της Ιστορίας χωρίς μύθους»

Η πρώην επίκουρη καθηγήτρια Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Bingöl της Τουρκίας μιλά στη LiFO για τις σχέσεις Ελλάδας – Τουρκίας με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου της «Η ανταλλαγή πληθυσμών του 1923 - Τραύμα και φαντασιακές κοινότητες σε Ελλάδα και Τουρκία».
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
leonardo padura

Βιβλίο / Λεονάρδο Παδούρα: Η Κούβα πέρα από τα σύνορα

Ο κορυφαίος μυθιστοριογράφος Λεονάρδο Παδούρα στο πρόσφατο έργο του με τίτλο «Σαν σκόνη στον άνεμο» αναζητά την ταυτότητα της Κούβας του τότε και του σήμερα μέσα από τα όνειρα μιας παρέας νέων που έφτασαν να σκορπίζονται κι αυτοί σαν σκόνη στον άνεμο.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ

σχόλια

Δεν υπάρχει δυνατότητα σχολιασμού

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

THE GOOD LIFO ΔΗΜΟΦΙΛΗ