1821 στο Μουσείο Μπενάκη Facebook Twitter
Φιαλίδιο με τη μορφή του Αλή πασά. Παρίσι, περ. 1820-1840. Πορσελάνη επιζωγραφισμένη, ύψος 18 εκ. Συλλογή Όλγας Χανδέλη.

«1821 Πριν και Μετά»: Ξενάγηση με τον Γιώργη Μαγγίνη στη μεγάλη έκθεση του Μουσείου Μπενάκη

0

Η έκθεση «1821 Πριν και Μετά» είναι μία από τις σημαντικότερες εκθέσεις που έχει διοργανώσει το Μουσείο Μπενάκη και η μεγαλύτερη έκθεση για τον νεότερο ελληνισμό που έχει παρουσιαστεί ποτέ. Τα περισσότερα από 1.200 αντικείμενά της παρουσιάζουν εκατό χρόνια ιστορίας του νεότερου ελληνισμού, από το 1770 μέχρι το 1870.

Οι εικόνες μιας Ελλάδας που αλλάζει προς το μέλλον συνθέτουν ένα γοητευτικό ταξίδι το οποίο αποτυπώνει τα θετικά στοιχεία που δόμησαν τον νεότερο ελληνισμό. Μας ξεναγεί ο Γιώργης Μαγγίνης, επιστημονικός διευθυντής του Μουσείου Μπενάκη.

«Οι πρώτοι περιηγητές έφτασαν στη μακρινή αυτή γωνιά της Ευρώπης για τα ερείπιά της. Τούτη είναι ίσως μια τετριμμένη διαπίστωση, αλλά είναι δηλωτική για το βλέμμα τους πάνω στη γη και τους ανθρώπους της. Όπως οι προσκυνητές στην Παλαιστίνη κατά τον Μεσαίωνα, οι περιηγητές αρχικά περιδιάβαιναν τους “αγίους τόπους” της Αθήνας, των Δελφών ή του Σουνίου ως να ήταν σε άλλον χρόνο, σε μια παράλληλη πραγματικότητα.  

Όταν οι καλλιτέχνες καλούνταν να ανακαλέσουν ένα συγκεκριμένο τοπίο, το αποτέλεσμα είχε αφοπλιστική ειλικρίνεια δίχως τη φενάκη της γεωμετρικής ή ατμοσφαιρικής προοπτικής.

Κάποιοι έκαναν μερικά βήματα παραπέρα: παρατηρούσαν τα όρη, τη θάλασσα, τις πεδιάδες, τα άνθη, κάποτε και τους ανθρώπους, εν είδει κλίμακας. Το τοπίο αλλά και οι μορφές που το κατοικούσαν παρέμεναν συχνά συμπληρωματικά των ερειπίων στοιχεία και μόνον η δραματικότητα ενός γεγονότος (μιας μάχης ή μιας λεηλασίας, όπως αυτή που βίωσε ο William Gell) εστίαζε την προσοχή σε αυτά.

Η ματιά των ανθρώπων που κατοικούσαν τον τόπο ήταν εξαρχής διαφορετική. Συχνά δεν κατέγραφαν κάποιο συγκεκριμένο τοπίο, αλλά αναδιέτασαν στοιχεία του, όπως αυτά είχαν εμπεδωθεί μέσα από μια συντεχνιακή μαθητεία. Στις τοιχογραφίες των αρχοντικών στα πλούσια νησιά και τις εύφορες πεδιάδες του βορρά, όλες οι πόλεις ήταν η Κωνσταντινούπολη, όλες οι εκκλησιές η Αγιά Σοφιά.

1821 στο Μουσείο Μπενάκη Facebook Twitter
Antoine Roux (1765-1835). Η γολέτα «Τερψιχόρη» του Μανώλη Τοπάζη. 1820. Υδατογραφία σε χαρτί, 51,5x69,5 εκ.. Μουσείο Μπενάκη, 25522.

Όταν οι καλλιτέχνες καλούνταν να ανακαλέσουν ένα συγκεκριμένο τοπίο, το αποτέλεσμα είχε αφοπλιστική ειλικρίνεια δίχως τη φενάκη της γεωμετρικής ή ατμοσφαιρικής προοπτικής – όπως στα έργα του Ζωγράφου για τον Στρατηγό Μακρυγιάννη.

Ίσως όμως οι πιο δηλωτικές ματιές που ανακαλύπτουμε στην έκθεση “1821 Πριν και Μετά” να είναι αυτές που μας προσφέρει η χαρτογραφία, όπου η τομή την οποία ανοίγει η Επανάσταση είναι ευκρινέστερη απ’ ό,τι στη ζωγραφική. Η ακριβής και ταυτόχρονα ιδεαλιστική Χάρτα του Ρήγα Βελεστινλή, ενός χάρτη στον χώρο αλλά και στον χρόνο, συμπυκνώνει την παράδοση στην οποία ανήκουν και ο Xavier Scrofani ή ο M.G.F.A. de Choiseul-Gouffier, μια παράδοση που κωδικοποίησε τον βιωμένο τόπο των περιηγητών στον μαθηματικό χώρο των χαρτογράφων.

Από την άλλη, ο χάρτης του Alexandre-Émile Lapie από το 1826 είναι μια αποτύπωση του “εδώ”, του καταμετρημένου χώρου, και του “τώρα”, του παρόντος χρόνου όπως αυτός ενσαρκώνεται από την κόκκινη γραμμή που τεμαχίζει τη χώρα. Ακόμα και οι γεμάτοι όνειρα χάρτες της νέας, αθηναϊκής πρωτεύουσας, με τις προτάσεις των ιδεολόγων πολεοδόμων, δεν κοιτούν πια την Ελλάδα στη διαχρονία. Η ιστορία είναι πλέον παρούσα στον τόπο των αναγεννημένων Ελλήνων».

1821 στο Μουσείο Μπενάκη Facebook Twitter
Τσαγιέρα με τη μορφή Ελληνίδας. Παρίσι, 1826-1840. Πορσελάνη, ύψος 35 εκ. Συλλογή Όλγας Χανδέλη.
1821 στο Μουσείο Μπενάκη Facebook Twitter
Ακρόπρωρο από τη λέμβο του πλοίου «Ελένη». Ξύλο, 150x130 εκ. Συλλογή Διονύση Φωτόπουλου. Κατά τη διάρκεια του λοιμού που έπληξε τη χώρα, στις αρχές του 1828, ο Καποδίστριας κατέφυγε σε ένα μεγάλο κτήμα στην Αίγινα (περιοχή Περιβόλα), το οποίο ανήκε στην οικογένεια Βούλγαρη και αργότερα στην οικογένεια της Ελένης Παπαευστρατίου, όπου και έγινε η πρώτη δοκιμή για την καλλιέργεια της πατάτας. Ο Καποδίστριας έφτασε στην Αίγινα με το πλοίο «Ελένη» και ο πλοίαρχος του προσέφερε το ακρόπρωρο ως δώρο, επειδή ο Κυβερνήτης εξέφρασε τον θαυμασμό του γι’ αυτό. Μετά το τέλος του λοιμού, ο Καποδίστριας άφησε το ακρόπρωρο στους ιδιοκτήτες του κτήματος ως δείγμα ευγνωμοσύνης.
1821 στο Μουσείο Μπενάκη Facebook Twitter
Richard Caton Woodville Jr. (1856-1927). Η αιχμάλωτη (Κυρά Βασιλική). 1880. Λάδι σε μουσαμά, 23,5x34 εκ. Συλλογή Γιάννη και Κωνσταντίνου Ι. Στεφανή.
1821 στο Μουσείο Μπενάκη Facebook Twitter
Joseph Cartwright (1789-1829). Η πόλη και το λιμάνι της Ζακύνθου. 1821. Έγχρωμη χαλκογραφία, 53x74 εκ.. Μουσείο Μπενάκη, 24663.
1821 στο Μουσείο Μπενάκη Facebook Twitter
Άγνωστος καλλιτέχνης. Αίθουσα συναθροίσεων. 19ος αι. Λάδι σε μουσαμά, 71x98,5 εκ. Συλλογή Διονύση Φωτόπουλου. Αριστερά εικονίζεται ο Ιωάννης Καποδίστριας, καθώς ένα παιδί του παραδίδει το στεφάνι της δόξας και ένα άλλο κρατά την πλάστιγγα της Δικαιοσύνης. Μεταξύ των παρευρισκομένων, οι οποίοι φορούν ευρωπαϊκές ενδυμασίες, διακρίνεται ένας με στολή εύζωνα.
1821 στο Μουσείο Μπενάκη Facebook Twitter
Μαρίνος Παπαδόπουλος Βρετός (1828-1871). Πειραιάς. Λιθογραφία, 40x56 εκ., Μουσείο Μπενάκη, 26414.
1821 στο Μουσείο Μπενάκη Facebook Twitter
Ernst Ziller. Η Αίγινα το 1862. Υδατογραφία σε χαρτί, 18,5 x 47,5 εκ. Συλλογές Πινακοθήκης Δήμου Αθηναίων, αρ. συλλογής: 941.

«1821 Πριν και Μετά»

Μουσείο Μπενάκη - Πειραιώς 138

Έως τον Νοέμβριο του 2021

benaki.org

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.

Το νέο τεύχος της δωρεάν στην πόρτα σας με ένα κλικ.

Εικαστικά
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Mario Prassinos: Μια έκθεση σε ένα διαμέρισμα μας συστήνει το έργο και το περιβάλλον του σημαντικού εικαστικού

Εικαστικά / Mario Prassinos: Μια έκθεση σε ένα διαμέρισμα της Αθήνας συστήνει το έργο του σημαντικού εικαστικού

Ένα διαμέρισμα ενός κτιρίου στον περιφερειακό του Φιλοππάπου, που παραπέμπει αισθητικά στο σπίτι του Prassinos στο Παρίσι, φιλοξενεί την έκθεση «Δέντρα και μπουκέτα της μνήμης», που είναι αφιερωμένη στον σπουδαίο ελληνικής καταγωγής καλλιτέχνη.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Hydradisney – ανταπόκριση από την έκθεση του Jeff Koons στην Ύδρα.

Εικαστικά / Τζεφ Κουνς στην Ύδρα: Ανταπόκριση από μια έκθεση που κόβει την ανάσα

Η πολυαναμενόμενη εικαστική σύνθεση «Apollo» του διάσημου Αμερικανού καλλιτέχνη είναι εντελώς αντάξια της παγκόσμιας φήμης του και περιβάλλει τον θεατή με εκείνο το είδος οικειότητας και συναίσθησης του μαγικού που θα ένιωθε σε μια Disneyland, η οποία όμως δεν είναι μόνο «παίξε, γέλασε», παρά απαιτεί δικαίωση και της ακανθώδους πλευράς της.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ
Καταρίνα Φριτς: Μια έκθεση της σπουδαιότερης Γερμανίδας γλύπτριας της εποχής μας στην Αθήνα

Εικαστικά / Καταρίνα Φριτς: Μια έκθεση της σπουδαιότερης Γερμανίδας γλύπτριας της εποχής μας στην Αθήνα

Μετά από σχεδόν τρία χρόνια προετοιμασίας, η Καταρίνα Φριτς παρουσιάζει στον εκθεσιακό χώρο The George Economou Collection μια αξιοθαύμαστη επιλογή έργων της που δίνουν πλήρες και ισχυρό στίγμα του καλλιτεχνικού της στυλ.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ
Το μουσείο Mauritshuis γιορτάζει τα 200 του χρόνια

Εικαστικά / Το Μουσείο Mauritshuis της Ολλανδίας γιορτάζει τα 200 του χρόνια

Με το «Κορίτσι με το μαργαριταρένιο σκουλαρίκι» να έχει γίνει μια από τις πιο δημοφιλείς εικόνες της εποχής μας και να έχει περάσει στην ποπ κουλτούρα, το Mauritshuis κατάφερε να ανανεώσει το κοινό του.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Η queer art εδώ και σήμερα

Athens Pride 2022 / Η queer art εδώ και σήμερα

Σε μια κοινωνία η πολιτισμική ειρήνη είναι η πιο άπιαστη ουτοπία. Οι ενδο-πολιτισμικές αντιμαχίες δεν σταματούν ποτέ, γι’ αυτό αξίζει κάθε τόσο να κάνει κάποιος απολογισμό των κατακτήσεών του. Κι εδώ αυτό γίνεται για την queer τέχνη μέσα από τις μαρτυρίες τριών Ελλήνων καλλιτεχνών.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ

σχόλια

Δεν υπάρχει δυνατότητα σχολιασμού

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

THE GOOD LIFO ΔΗΜΟΦΙΛΗ