Ο Ερμής της Άνδρου, ένα άγαλμα ταξιδεμένο Facebook Twitter
Ο Ερμής της Άνδρου πρωτοστήθηκε στην Άνδρο στον 1ο αι. π.Χ., βρέθηκε το 1832 και το 1841 μεταφέρθηκε στην Αθήνα, στο Εθνικό Μουσείο, όπου θαυμάστηκε έως το 1981, οπότε ξαναγύρισε στην Άνδρο.

Ο Ερμής της Άνδρου, ένα άγαλμα ταξιδεμένο

0

Το 1832 ο Δημήτριος Φρ. Λουκρέζης, σκάβοντας το χωράφι του στην Παλαιόπολη της Άνδρου, βρήκε δύο αγάλματα, και τα δύο από παριανό μάρμαρο, το ένα με τη μορφή γυμνού νέου και το δεύτερο, μιας γυναικείας μορφής με χιτώνα και ιμάτιο. Η ανακάλυψη αυτή έκανε αίσθηση, παρά το γεγονός ότι οι κάτοικοι της Παλαιόπολης συχνά έβρισκαν αρχαιότητες στον χώρο που καταλαμβάνει η αρχαία πόλη της Άνδρου.


Στο μέσον της νοτιοδυτικής ακτής του νησιού βρίσκεται η αρχαία πόλη της Άνδρου που άκμασε από τους αρχαϊκούς έως τους πρώιμους βυζαντινούς χρόνους. Εκτείνεται από ψηλά στον λόφο με την Ακρόπολη, έως τη θάλασσα με τον βυθισμένο αρχαίο λιμενοβραχίονα. Τα ισχυρά της τείχη στέκονται ακόμα σε πολλά σημεία της σύγχρονης Παλαιόπολης, ενώ πολλά είναι τα ευρήματα –γλυπτά, κεραμική, επιγραφές, κοσμήματα, νομίσματα κ.ά.– που προέρχονται από εκεί και εκτίθενται στο Μουσείο Παλαιόπολης, στο Μουσείο Χώρας Άνδρου, στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο και σε μουσεία του εξωτερικού. Σε ανασκαφές του Πανεπιστημίου Αθηνών και της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας έχουν αποκαλυφθεί δημόσια κτίρια της αρχαίας πόλης, τάφοι και βυζαντινοί ναοί.

Ο ίδιος ο Όθωνας, κατά την επίσκεψή του στην Άνδρο, στη διάρκεια του ταξιδιού του στα νησιά ως βασιλιάς των Ελλήνων, εντυπωσιάστηκε από το γλυπτό, πλήρωσε στον Παλαιοπολίτη «ανασκαφέα» το ποσό των 200 διστήλων (ισπανικό νόμισμα ισοδύναμο τότε με 6 δραχμές) και διέταξε τη μεταφορά του στην Αθήνα, ώστε να δωρηθεί το αριστούργημα στο νεοσυσταθέν Εθνικό Μουσείο που ακόμα στεγαζόταν στον ναό του Ηφαίστου, το λεγόμενο Θησείο, στην Αρχαία Αγορά.


Το άγαλμα του Ερμή και της γυναίκας βρέθηκαν στο πλάτωμα της Παλαιόπολης κοντά στη θάλασσα, στον χώρο της αρχαίας Αγοράς της πόλης. Το 1833, από το Ναύπλιο, ο Σπυρίδων Τρικούπης ανακοινώνει την εύρεση των δύο αγαλμάτων και των συνθηκών εύρεσής τους στην αρχαιολογική εφημερίδα Bullettino dell'Instituto di Corrispondenza Archeologica. Ο ίδιος ο Όθωνας, κατά την επίσκεψή του στην Άνδρο, στη διάρκεια του ταξιδιού του στα νησιά ως βασιλιάς των Ελλήνων, εντυπωσιάστηκε από το γλυπτό, πλήρωσε στον Παλαιοπολίτη «ανασκαφέα» το ποσό των 200 διστήλων (ισπανικό νόμισμα ισοδύναμο τότε με 6 δραχμές) και διέταξε τη μεταφορά του στην Αθήνα, ώστε να δωρηθεί το αριστούργημα στο νεοσυσταθέν Εθνικό Μουσείο που ακόμα στεγαζόταν στον ναό του Ηφαίστου, το λεγόμενο Θησείο, στην Αρχαία Αγορά. Tο γυναικείο άγαλμα αγοράστηκε και αυτό και μεταφέρθηκε αρχικά στη Στοά (όπως έλεγαν τότε τη Βιβλιοθήκη) του Αδριανού και έπειτα στο Εθνικό Μουσείο της οδού Πατησίων.

Όπως μας πληροφορεί ο Ανδριώτης ιστορικός και νομικός Δημήτριος Πασχάλης, ο Όθωνας πρότεινε στον Λουκρέζη να στείλει τον γιο του στη Γερμανία για σπουδές, αλλά εκείνος περιορίστηκε στο παραπάνω χρηματικό ποσό. Άλλη πηγή μιλά για αγορά των γλυπτών έναντι 800 δραχμών.

Ο Ερμής της Άνδρου, ένα άγαλμα ταξιδεμένο Facebook Twitter
Ο Ερμής της Άνδρου. Φωτο: Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού, Αρχείο Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων.


Το άγαλμα του Ερμή της Άνδρου είναι έργο αξιόλογης τέχνης. Οι πρώτες αναφορές των επιστημόνων σε αυτό είναι εγκωμιαστικές. Τα πόδια έχουν συμπληρωθεί από τα γόνατα έως τους αστραγάλους και λείπουν τα χέρια. Ο νέος εικονίζεται γυμνός, με το ιμάτιό του να ακουμπά στον αριστερό του ώμο και να πέφτει στην πλάτη. Ρίχνει το βάρος του σώματός του στο δεξί πόδι και λυγίζει το αριστερό. Δίπλα, στο δεξί πόδι, υπάρχει ένα στήριγμα σε μορφή κορμού δέντρου, πάνω στον οποίο ελίσσεται ένα φίδι. Τέτοια στηρίγματα σε μαρμάρινα αγάλματα συνηθίζονταν, όταν αυτά αντιγράφουν χάλκινα πρωτότυπα γλυπτά των κλασικών χρόνων. Ο νέος γέρνει το κεφάλι στα δεξιά. Το γλυπτό της Άνδρου ανήκει στον αγαλματικό τύπο του Ερμή «Άνδρου-Farnese» και αποτελεί ένα από τα καλύτερα σωζόμενα παραδείγματά του.

Από τα άλλα αντίγραφα του τύπου, ιδίως από εκείνο της Συλλογής Farnese στο Βρετανικό Μουσείο, μπορούμε να συμπληρώσουμε τα στοιχεία που λείπουν από το άγαλμα της Παλαιόπολης: το δεξί χέρι ακουμπούσε στον γοφό και το ιμάτιο τυλιγόταν γύρω από το ελαφρώς λυγισμένο αριστερό χέρι και έπεφτε ελεύθερο δίπλα από αυτό. Ο αγαλματικός τύπος απεικονίζει τον Ερμή, όπως φαίνεται από το αντίγραφο στο Βρετανικό Μουσείο, όπου η μορφή κρατά κηρύκειο, το σύμβολο του θεού και φορά φτερωτά σανδάλια. Στο άγαλμά μας τα πόδια αποδίδονται χωρίς σανδάλια.


Το πρωτότυπο άγαλμα το οποίο αντιγράφουν ο Ερμής της Άνδρου, εκείνος στο Βρετανικό Μουσείο και αρκετά ακόμα έργα, κορμοί και κεφαλές σε διάφορα μουσεία του κόσμου, δημιουργήθηκε στα κλασικά χρόνια, γύρω στο 360 π.Χ., από ένα εργαστήριο ή έναν γλύπτη που είχε δεχτεί έντονα την επίδραση του έργου του Πραξιτέλη. Αυτό γίνεται κατανοητό αν παρατηρήσει κανείς τις μεγάλες ομοιότητες των έργων αυτών με τον Ερμή της Ολυμπίας, γλυπτό του μεγάλου καλλιτέχνη του 4ου αι. π.Χ.

Ο Ερμής της Άνδρου, ένα άγαλμα ταξιδεμένο Facebook Twitter
Το γυναικείο άγαλμα που βρέθηκε μαζί με τον Ερμή. Φωτο: Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού, Αρχείο Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων.

Κοντά στον χώρο εύρεσης του αγάλματος του Ερμή και της γυναίκας υπήρχε ένα οικοδόμημα, πιθανότατα ένα ηρώο για τη λατρεία και τίμηση επιφανών νεκρών, καθώς και μια επιγραφή τιμητική που αναφέρει την Εγνατία Μαξιμίλλα και τον Πόπλιον Γλείτιο Γάλλο, ευεργέτες της πόλης στα χρόνια του Νέρωνα (γύρω στο 65 μ.Χ.). Έτσι τα δύο αγάλματα συσχετίστηκαν με τους δύο αναφερόμενους στην επιγραφή.

Ωστόσο το άγαλμα του Ερμή είναι παλαιότερο από εκείνο της γυναίκας, το οποίο ακολουθεί τον τύπο της Μεγάλης Ηρακλειώτισσας και χρονολογείται στα μέσα του 1ου αι. μ.Χ., δηλαδή είναι σύγχρονο της επιγραφής. Έχει υποστηριχθεί ότι το άγαλμα του Ερμή ξαναχρησιμοποιήθηκε σε συνδυασμό με το γυναικείο, στον 1ο αι. μ.Χ., αφού πρώτα είχε στηθεί είτε ως επιτύμβιο είτε ως τιμητικό στον 1ο αι. π.Χ. Ήταν συνηθισμένη η χρήση αγαλματικών τύπων του Ερμή μαζί με γλυπτά στον τύπο της Μεγάλης Ηρακλειώτισσας, τόσο για την τίμηση επιφανών πολιτών σε δημόσιους χώρους όσο και για τη διαιώνιση της μνήμης τους και συχνά για τη λατρεία τους ως ηρώων σε ταφικά μνημεία.


Πολλές λοιπόν ήταν οι μετακινήσεις που υπέστη ο Ερμής μας: πρωτοστήθηκε στην Άνδρο στον 1ο αι. π.Χ., ξαναχρησιμοποιήθηκε πλάι στο γυναικείο άγαλμα, γύρω στο 65 μ.Χ., βρέθηκε το 1832 και το 1841 μεταφέρθηκε στην Αθήνα, στο Εθνικό Μουσείο, όπου θαυμάστηκε έως το 1981, οπότε ξαναγύρισε στην Άνδρο, στην Χώρα αυτή τη φορά, για να σταθεί στο μέσον μιας αίθουσας Μουσείου και να αποτελεί από τότε σημείο αναφοράς μεταξύ των εκθεμάτων του.

Το Αρχαιολογικό Μουσείο Χώρας Άνδρου βρίσκεται στην πλατεία Καΐρη στη Χώρα της Άνδρου και στεγάζει αρχαιότητες από τον γεωμετρικό οικισμό της Ζαγοράς και άλλα ευρήματα από το νησί, κυρίως γλυπτά, από τους αρχαϊκούς χρόνους έως την εποχή της ενετοκρατίας.

Επιμέλεια: Χρήστος Παρίδης

Αρχαιολογία & Ιστορία
0

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ένας ξεχωριστός Κυκλαδίτης στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης

Αρχαιολογία & Ιστορία / Ένας ξεχωριστός Κυκλαδίτης στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης

Ο Δρ. Ιωάννης Δ. Φάππας, Επιμελητής Αρχαιοτήτων του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, γράφει για την ανδρική μορφή «κυνηγού» ή «πολεμιστή» που εκτίθεται στη συλλογή κυκλαδικών αρχαιοτήτων του Μουσείου.
THE LIFO TEAM
Μια αττική ερυθρόμορφη κύλιξ στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης

Αρχαιολογία & Ιστορία / Μια αττική ερυθρόμορφη κύλιξ στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης

Ο επιμελητής αρχαιοτήτων του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, κ. Γιώργος Τασούλας, γράφει για ένα αριστούργημα της συλλογής του μουσείου που εκτίθεται στην ενότητα «Αρχαία Ελληνική Τέχνη. Μία ιστορία με εικόνες».
THE LIFO TEAM
Τα σύνεργα του ηθοποιού από τον Κεραμεικό

Αρχαιολογία & Ιστορία / Τα σύνεργα του ηθοποιού από τον Κεραμεικό

H διευθύντρια της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πόλης Αθηνών, κ. Ελένη Σπ. Μπάνου, και ο υπεύθυνος του αρχαιολογικού χώρου και του Μουσείου Κεραμεικού, κ. Λεωνίδας Κ. Μπουρνιάς, γράφουν για το εύρημα από τον τάφο του ηθοποιού Μακαρέα.
THE LIFO TEAM
Ύστατο χαίρε. Ο νεκρικός θρήνος σε μία πήλινη λουτροφόρο στο Μουσείο Μπενάκη

Αρχαιολογία & Ιστορία / Ύστατο χαίρε. Ο νεκρικός θρήνος σε μία πήλινη λουτροφόρο στο Μουσείο Μπενάκη

Η Επιμελήτρια Προϊστορικών, Αρχαίων Ελληνικών & Ρωμαϊκών Συλλογών του Μουσείου Μπενάκη, Ειρήνη Παπαγεωργίου, μας παρουσιάζει ένα σπάνιο αριστούργημα από τη συλλογή του Μουσείου.
THE LIFO TEAM

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Στάβερης Βορειοηπειρώτες

Εκδήλωση / Από την Αλβανία στην Ελλάδα: Το ιστορικό φωτορεπορτάζ του Σπύρου Στάβερη

Το 1991 ο Σπύρος Στάβερης κατέγραψε τη μεγάλη φυγή και την είσοδο στην Ελλάδα μεταναστών και μεταναστριών από την Αλβανία. Τρεις δεκαετίες μετά, οι εικόνες γίνονται το επίκεντρο της εκδήλωσης «Κοιτώντας τις φωτογραφίες των γονιών μου: 30 χρόνια αλβανικής μετανάστευσης» στο Πάρκο Ελευθερίας.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Χρύσα Μαλτέζου: «Οι Έλληνες έχουμε φιλότιμο, αλλά μας ελκύει αφάνταστα το ραχάτι»

Αρχαιολογία & Ιστορία / Χρύσα Μαλτέζου: «Για τον Θεό, δεν ρέει το αίμα του Περικλή στις φλέβες μας»

Η σημαντική Ελληνίδα ιστορικός και πρώην διευθύντρια του Ελληνικού Ινστιτούτου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών Βενετίας αφηγείται την ζωή της με αφετηρία την Αλεξάνδρεια μιας άλλης εποχής.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Για τη διάσωση της μνήμης: Τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας κλείνουν 30 χρόνια

Αρχαιολογία & Ιστορία / Για τη διάσωση της μνήμης: Τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας κλείνουν 30 χρόνια

Γιορτάζοντας φέτος τα τριαντάχρονά τους, τα ΑΣΚΙ διοργανώνουν τον Φεβρουάριο στο Κέντρο Τεχνών του δήμου Αθηναίων ένα πολυμορφικό φεστιβάλ με τίτλο «Η Ιστορία μάς αφορά».
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
Οι σκοτεινές σελίδες της ιστορίας του τέως βασιλιά Κωνσταντίνου

Μια αναδρομή / Οι σκοτεινές σελίδες της ιστορίας του τέως βασιλιά Κωνσταντίνου

Τα μεγάλα λάθη, οι αντιδημοκρατικές παρεμβάσεις και οι μοιραίες αποφάσεις: Δύο καθηγητές πανεπιστημίου αναλύουν το κόστος της βασιλείας και τις βαρύτατες ευθύνες του τελευταίου μονάρχη της Ελλάδας.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Σαπφώ: Τόσο γνωστή μα τόσο άγνωστη

Αρχαιολογία & Ιστορία / Σαπφώ: Ένα διαχρονικό, παγκόσμιο, φεμινιστικό και queer σύμβολο

Τι κάνει τόσο ιδιαίτερη την ξακουστή ποιήτρια, συνθέτρια και παιδαγωγό από τη Λέσβο και γιατί 2.600 χρόνια μετά τη γέννησή της εξακολουθεί να προβληματίζει, να συγκινεί και να συναρπάζει;
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
Όσκαρ Γουάιτ Μουσκαρέλα

Αρχαιολογία & Ιστορία / Όσκαρ Γουάιτ Μουσκαρέλα: Ένας φανατικός πολέμιος της (ελληνικής) αρχαιοκαπηλίας

Ποιος ήταν ο αρχαιολόγος του ΜΕΤ που αφιέρωσε την καριέρα του στο κυνήγι των πλαστών και ύποπτων αντικειμένων - μεταξύ των οποίων και ο κυκλαδικός Αρπιστής της συλλογής Λέοναρντ Στερν.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Τι μάς κάνει να πονάμε;

Ιδέες / Τι κάνει τους ανθρώπους να πονούν;

Τι είναι στον πυρήνα του ο ανθρώπινος πόνος και γιατί η ιατρική γνωρίζει πολλά, αλλά όχι τα πάντα, ώστε να χρειαζόμαστε τα πολιτιστικά εργαλεία της ιστορίας, της φιλοσοφίας και της τέχνης, προκειμένου να τον κατανοήσουμε: ένα σπουδαίο κείμενο του ακαδημαϊκού Rob Boddice, Ιστορικού του Πόνου, για την εμπειρία του πόνου, είτε αυτός είναι σωματικός είτε ψυχικός και συναισθηματικός.
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΓΑΛΑΝΟΠΟΥΛΟΥ
Παρασκευή 06/01-Λαθουρίζα: Το αίνιγμα της αρχαίας Βάρης

Ιστορία μιας πόλης / Λαθούριζα: Το αίνιγμα της αρχαίας Βάρης

H Αγιάτη Μπενάρδου συζητά με την αρχαιολόγο Αλεξάνδρα Αλεξανδρίδου για την αρχαία Βάρη και τη Λαθούριζα, ρίχνοντας φως στην οικιστική και λατρευτική δραστηριότητα της υπαίθρου της Αττικής κατά την αρχαιότητα.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Δημήτρης Αθανασούλης: «Οι αρχαιολόγοι έχουν διασώσει ό,τι πολυτιμότερο προβάλλουμε σήμερα ως χώρα»

Portraits 2023 / Δημήτρης Αθανασούλης: «Οι αρχαιολόγοι έχουν διασώσει ό,τι πολυτιμότερο προβάλλουμε σήμερα ως χώρα»

Ο σημαντικός Έλληνας αρχαιολόγος και διευθυντής της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων είναι ο άνθρωπος που οραματίστηκε την επαναλειτουργία του ναού της Επισκοπής στη Σίκινο, του σπάνιου αρχιτεκτονήματος που χάρη στη μοναδικότητά του έλαβε το βραβείο Ευρωπαϊκής Πολιτισμικής Κληρονομιάς «Europa Nostra 2022».
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

THE GOOD LIFO ΔΗΜΟΦΙΛΗ