«Ένα απλό φύλλο χαρτί» στην Πινακοθήκη Νίκου Χατζηκυριάκου-Γκίκα

«Ένα απλό φύλλο χαρτί» στην Πινακοθήκη Νίκου Χατζηκυριάκου-Γκίκα Facebook Twitter
Οι υπογραφές των (με τη σειρά που αναγράφονται): Γιώργου Κατσίμπαλη, Γιώργου Σεφέρη, Οδυσσέα Ελύτη, Ανδρέα Εμπειρίκου, Κ.Θ. Δημαρά, Γιώργου Θεοτοκά, Θανάση Πετσάλη-Διομήδη, Κοσμά Πολίτη, Άγγελου Τερζάκη, Στέλιου Ξεφλούδα, Ανδρέα Καραντώνη και Ηλία Βενέζη.
1

Η Πινακοθήκη Νίκου Χατζηκυριάκου-Γκίκα είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση, μια συλλογή μοναδική στο είδος της όχι μόνο στον ελλαδικό χώρο, αλλά και στην Ευρώπη. Καταρχάς, δεν είναι πινακοθήκη: τα έργα του Γκίκα εκτίθενται μόνο σε δύο από τους πέντε συνολικά ορόφους του κτιρίου, μαζί με άλλα έργα τέχνης, έπιπλα και αντικείμενα από την προσωπική του συλλογή, αλλά και κειμήλια της οικογένειάς του. Το όνομα «Πινακοθήκη Νίκου Χατζηκυριάκου-Γκίκα» αναφέρεται στην παλαιότερη λειτουργία του κτιρίου, όταν μόνο οι δύο τελευταίοι όροφοι ήταν σε χρήση, και δικαιωματικά διατηρήθηκε στη νέα συλλογή, ως φόρος τιμής στον καλλιτέχνη και την προσφορά του. Κατά δεύτερον, η σημερινή μορφή της Πινακοθήκης δεν είναι αφιερωμένη στη γενιά του ’30 αλλά αποτελεί μια συνολική προσπάθεια να αποτυπωθεί η πνευματική δημιουργία ολόκληρου σχεδόν του 20ού αιώνα.

Πρόκειται για την πρώτη στην Ελλάδα προσπάθεια να αποτυπωθεί συνθετικά η συνολική πνευματική δημιουργία, με την ανάδειξη της εσωτερικής διαλεκτικής σχέσης των ποικίλων εκφράσεων του ανθρώπινου πνεύματος. Υπερβαίνοντας, αλλά όχι παραγνωρίζοντας τις ειδολογικές διαφορές, στόχος της συλλογής είναι να αναδειχτούν οι ιστορικές συνθήκες, οι αισθητικές αντιλήψεις, τα λογοτεχνικά ρεύματα, οι ιδεολογικές επιλογές, μέσα από τις οποίες διαμορφώθηκε το «πρόσωπο» του ελληνικού κόσμου τις κρίσιμες εκείνες δεκαετίες. Μέσα από έργα τέχνης, χειρόγραφα, εκδόσεις, φωτογραφίες και προσωπικά αντικείμενα ο επισκέπτης συμμετέχει σε ένα συναρπαστικό ταξίδι στον κόσμο των ιδεών στην Ελλάδα του 20ού αιώνα, όπου βέβαια κομβικό και καθοριστικό ρόλο έχει η γενιά του ’30.

Η φυσιογνωμία μιας γενιάς μπορεί να εκτιμηθεί μόνο μετά την πάροδο του χρόνου. Το κείμενο των υπογραφών και η φωτογραφία στο σπίτι του Θεοτοκά είναι μια δήλωση της παρουσίας της αλλά και μια απόδειξη της συνέχειάς της.

Το αντικείμενο

Ένα απλό φύλλο χαρτί, μεγέθους Α4 θα λέγαμε με σημερινή ορολογία, με την αναγραφόμενη διεύθυνση πάνω δεξιά (Βασιλίσσης Σοφίας 90) του σπιτιού του Γιώργου Θεοτοκά. Κάτω από τον τίτλο «Η γενεά του 30 μετά 33 έτη! 9.Μαρτ.1963. Στο σπίτι του Γιώργου Θεοτοκά» υπάρχουν οι υπογραφές των (με τη σειρά που αναγράφονται): Γιώργου Κατσίμπαλη, Γιώργου Σεφέρη, Οδυσσέα Ελύτη, Ανδρέα Εμπειρίκου, Κ.Θ. Δημαρά, Γιώργου Θεοτοκά, Θανάση Πετσάλη-Διομήδη, Κοσμά Πολίτη, Άγγελου Τερζάκη, Στέλιου Ξεφλούδα, Ανδρέα Καραντώνη και Ηλία Βενέζη. Η συνοδευτική φωτογραφία κατά πάσα πιθανότητα έχει τραβηχτεί από τον Άγγελο Κατακουζηνό.

Το σπουδαίο αυτό τεκμήριο αποτελεί δωρεά προς το μουσείο της κ. Άννας Βενέζη-Κοσμετάτου, κόρης του Ηλία Βενέζη. Η δωρεά έγινε το 2009, όταν με την αδιάκοπη φροντίδα του Άγγελου Δεληβορριά ξεκίνησε η συστηματική επιλογή και συγκέντρωση του υλικού που βρίσκεται σήμερα στη συλλογή της πινακοθήκης.

Η γενιά του ’30 ως όρος εμφανίζεται στην κριτική περίπου από τα μέσα της δεκαετίας του ’30. Καθιερώνεται όμως ως αντικείμενο μελέτης και κριτικής, θετικής και αρνητικής, την επόμενη δεκαετία. Ο Γιώργος Θεοτοκάς, στα «Τετράδια Ημερολογίου» του (Εστία, Αθήνα 1987), ισχυρίζεται πως αυτός πρώτος καθιέρωσε τον όρο. Για πολλούς μελετητές, η πρώτη επίσημη, αν μπορεί κανείς να το πει αυτό, αναφορά του όρου «γενιά του ’30» γίνεται στις 22 Νοεμβρίου 1947, όταν ο Θεοτοκάς έδωσε μια διάλεξη στη λέσχη «Αθήναιον» με θέμα «Η λογοτεχνική γενεά του ’30».

Ο Γιώργος Θεοτοκάς θεωρείται σήμερα, και όχι άδικα, ο ιθύνων νους της γενιάς του ’30. Ο ίδιος διεκδικούσε με συνέπεια τον ρόλο του εκπροσώπου της, αναλάμβανε την υπεράσπισή της και προσδιόριζε τις θεωρητικές κατευθυντήριες γραμμές. Πολυγραφότατος και ο ίδιος, είχε την ικανότητα να αναφέρεται σε εντελώς διαφορετικά πεδία, από την πολιτική και την κοινωνική ζωή μέχρι τη βιβλιοκρισία και τη θεωρία της τέχνης, κρατώντας πάντοτε χαμηλούς τόνους και προσπαθώντας να αποφύγει τις έντονες αντιπαραθέσεις. Αν και ποτέ δεν υπήρξε η εμβληματική μορφή της γενιάς (Σεφέρης), ούτε καν ο αρχηγός που κινούσε υπογείως τα νήματα (Κατσίμπαλης), διεκδίκησε για τον εαυτό του και ανέλαβε με απόλυτη επιτυχία τη θέση του διαχρονικού υπερασπιστή της. Υπό αυτό το πρίσμα μπορούμε να δούμε και τις υπογραφές της γενιάς, στο σπίτι του, τριάντα χρόνια μετά.

Το 1929 πρωτοκυκλοφορεί το «Ελεύθερο Πνεύμα», το δοκίμιο που θεωρήθηκε το πνευματικό μανιφέστο της γενιάς του ’30. Περισσότερο όμως από αυτό, θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι το «Ελεύθερο Πνεύμα» αποτελεί όχι μόνο την πρώτη σκιαγράφηση της θεωρητικής προσέγγισης του Θεοτοκά αλλά και μια μικρογραφία, σαν «προλεγόμενα» του τι θα επεδίωκε και του τι θα συνέβαινε στους κόλπους της τα επόμενα χρόνια. Σε γενικές γραμμές, στο δοκίμιο αυτό δηλώνονται οι βασικές θέσεις του Θεοτοκά που έχουν να κάνουν α) με τις σχέσεις με την Ευρώπη β) με την ελληνική παράδοση γ) με την πρόταξη του φιλελευθερισμού ως ιδανικού δόγματος. Το μοντέλο που προτείνει ο Θεοτοκάς έχει μια (δημιουργική;) αντίφαση: ενώ αφενός προκρίνει, ως γνήσιος φιλελεύθερος εκείνα τα χρόνια, την αξία του ατόμου και την απόλυτη πίστη στην ελευθερία της γνώμης και των πράξεών του, αφετέρου προβάλλει τη σπουδαιότητα της κοινής δράσης και του συντονισμού ενός συνόλου για τον κοινό σκοπό. Αν αναχθεί η αντίφαση αυτή στο πλαίσιο της γενιάς, απαντάται εν μέρει και το βασικό ερώτημα της κοινής ή όχι δράσης των εκπροσώπων της.

Η φυσιογνωμία μιας γενιάς μπορεί να εκτιμηθεί μόνο μετά την πάροδο του χρόνου. Το κείμενο των υπογραφών και η φωτογραφία στο σπίτι του Θεοτοκά είναι μια δήλωση της παρουσίας της αλλά και μια απόδειξη της συνέχειάς της.

Αρχαιολογία & Ιστορία
1

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Στάβερης Βορειοηπειρώτες

Εκδήλωση / Από την Αλβανία στην Ελλάδα: Το ιστορικό φωτορεπορτάζ του Σπύρου Στάβερη

Το 1991 ο Σπύρος Στάβερης κατέγραψε τη μεγάλη φυγή και την είσοδο στην Ελλάδα μεταναστών και μεταναστριών από την Αλβανία. Τρεις δεκαετίες μετά, οι εικόνες γίνονται το επίκεντρο της εκδήλωσης «Κοιτώντας τις φωτογραφίες των γονιών μου: 30 χρόνια αλβανικής μετανάστευσης» στο Πάρκο Ελευθερίας.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Χρύσα Μαλτέζου: «Οι Έλληνες έχουμε φιλότιμο, αλλά μας ελκύει αφάνταστα το ραχάτι»

Αρχαιολογία & Ιστορία / Χρύσα Μαλτέζου: «Για τον Θεό, δεν ρέει το αίμα του Περικλή στις φλέβες μας»

Η σημαντική Ελληνίδα ιστορικός και πρώην διευθύντρια του Ελληνικού Ινστιτούτου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών Βενετίας αφηγείται την ζωή της με αφετηρία την Αλεξάνδρεια μιας άλλης εποχής.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Για τη διάσωση της μνήμης: Τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας κλείνουν 30 χρόνια

Αρχαιολογία & Ιστορία / Για τη διάσωση της μνήμης: Τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας κλείνουν 30 χρόνια

Γιορτάζοντας φέτος τα τριαντάχρονά τους, τα ΑΣΚΙ διοργανώνουν τον Φεβρουάριο στο Κέντρο Τεχνών του δήμου Αθηναίων ένα πολυμορφικό φεστιβάλ με τίτλο «Η Ιστορία μάς αφορά».
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
Οι σκοτεινές σελίδες της ιστορίας του τέως βασιλιά Κωνσταντίνου

Μια αναδρομή / Οι σκοτεινές σελίδες της ιστορίας του τέως βασιλιά Κωνσταντίνου

Τα μεγάλα λάθη, οι αντιδημοκρατικές παρεμβάσεις και οι μοιραίες αποφάσεις: Δύο καθηγητές πανεπιστημίου αναλύουν το κόστος της βασιλείας και τις βαρύτατες ευθύνες του τελευταίου μονάρχη της Ελλάδας.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Σαπφώ: Τόσο γνωστή μα τόσο άγνωστη

Αρχαιολογία & Ιστορία / Σαπφώ: Ένα διαχρονικό, παγκόσμιο, φεμινιστικό και queer σύμβολο

Τι κάνει τόσο ιδιαίτερη την ξακουστή ποιήτρια, συνθέτρια και παιδαγωγό από τη Λέσβο και γιατί 2.600 χρόνια μετά τη γέννησή της εξακολουθεί να προβληματίζει, να συγκινεί και να συναρπάζει;
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
Όσκαρ Γουάιτ Μουσκαρέλα

Αρχαιολογία & Ιστορία / Όσκαρ Γουάιτ Μουσκαρέλα: Ένας φανατικός πολέμιος της (ελληνικής) αρχαιοκαπηλίας

Ποιος ήταν ο αρχαιολόγος του ΜΕΤ που αφιέρωσε την καριέρα του στο κυνήγι των πλαστών και ύποπτων αντικειμένων - μεταξύ των οποίων και ο κυκλαδικός Αρπιστής της συλλογής Λέοναρντ Στερν.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Τι μάς κάνει να πονάμε;

Ιδέες / Τι κάνει τους ανθρώπους να πονούν;

Τι είναι στον πυρήνα του ο ανθρώπινος πόνος και γιατί η ιατρική γνωρίζει πολλά, αλλά όχι τα πάντα, ώστε να χρειαζόμαστε τα πολιτιστικά εργαλεία της ιστορίας, της φιλοσοφίας και της τέχνης, προκειμένου να τον κατανοήσουμε: ένα σπουδαίο κείμενο του ακαδημαϊκού Rob Boddice, Ιστορικού του Πόνου, για την εμπειρία του πόνου, είτε αυτός είναι σωματικός είτε ψυχικός και συναισθηματικός.
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΓΑΛΑΝΟΠΟΥΛΟΥ
Παρασκευή 06/01-Λαθουρίζα: Το αίνιγμα της αρχαίας Βάρης

Ιστορία μιας πόλης / Λαθούριζα: Το αίνιγμα της αρχαίας Βάρης

H Αγιάτη Μπενάρδου συζητά με την αρχαιολόγο Αλεξάνδρα Αλεξανδρίδου για την αρχαία Βάρη και τη Λαθούριζα, ρίχνοντας φως στην οικιστική και λατρευτική δραστηριότητα της υπαίθρου της Αττικής κατά την αρχαιότητα.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Δημήτρης Αθανασούλης: «Οι αρχαιολόγοι έχουν διασώσει ό,τι πολυτιμότερο προβάλλουμε σήμερα ως χώρα»

Portraits 2023 / Δημήτρης Αθανασούλης: «Οι αρχαιολόγοι έχουν διασώσει ό,τι πολυτιμότερο προβάλλουμε σήμερα ως χώρα»

Ο σημαντικός Έλληνας αρχαιολόγος και διευθυντής της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων είναι ο άνθρωπος που οραματίστηκε την επαναλειτουργία του ναού της Επισκοπής στη Σίκινο, του σπάνιου αρχιτεκτονήματος που χάρη στη μοναδικότητά του έλαβε το βραβείο Ευρωπαϊκής Πολιτισμικής Κληρονομιάς «Europa Nostra 2022».
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ

σχόλια

1 σχόλια
Όσα έχουμε σήμερα, πράγματα για τα οποία δεν θα χρησιμοποιούμε όρους αμφιβόλου νοήματος όπως cult, καλή φάση κτλ, για τα οποία πολιτιστικά περηφανευόμαστε πατάνε πάνω στη γενιά του '30. Θέλει δύναμη για να είσαι πρωτοπόρος στρεφόμενος στις ρίζες σου. Να πηγαίνεις μπροστά κοιτώντας πίσω. Το να αντιγράψεις ένα πακέτο απόξω δεν είναι δα και δύσκολο. Και αυτοί, οι της γενιάς του ΄30, με τη σειρά τους πατάνε πάνω στη γενιά του 1880. Ο Παλαμάς τα στέργει και τα ενώνει όλα. Σήμερα που είναι της μόδας να λέμε "ευχαριστώ" σε καλλιτέχνες που είναι μεν ευχάριστοι αλλά όχι και διαχρονικοί ας πούμε ένα ευχαριστώ σε δαύτους. Στη γενιά του '30. Σε αυτούς που ενέπνευσαν τους τελευταίους των μεγάλων. Από Τσαρούχη και Θοδωράκη σε Χατζιδάκι και Γκάτσο. Είναι εδώ και εμπνέουν όσα αξίζουν. Ευχαριστούμε. Και ευχαριστούμε και όσους δεν τους ξεχνάνε. Δεν τους σβήνουν.

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

THE GOOD LIFO ΔΗΜΟΦΙΛΗ