«Ένα απλό φύλλο χαρτί» στην Πινακοθήκη Νίκου Χατζηκυριάκου-Γκίκα

«Ένα απλό φύλλο χαρτί» στην Πινακοθήκη Νίκου Χατζηκυριάκου-Γκίκα Facebook Twitter
Οι υπογραφές των (με τη σειρά που αναγράφονται): Γιώργου Κατσίμπαλη, Γιώργου Σεφέρη, Οδυσσέα Ελύτη, Ανδρέα Εμπειρίκου, Κ.Θ. Δημαρά, Γιώργου Θεοτοκά, Θανάση Πετσάλη-Διομήδη, Κοσμά Πολίτη, Άγγελου Τερζάκη, Στέλιου Ξεφλούδα, Ανδρέα Καραντώνη και Ηλία Βενέζη.
1

Η Πινακοθήκη Νίκου Χατζηκυριάκου-Γκίκα είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση, μια συλλογή μοναδική στο είδος της όχι μόνο στον ελλαδικό χώρο, αλλά και στην Ευρώπη. Καταρχάς, δεν είναι πινακοθήκη: τα έργα του Γκίκα εκτίθενται μόνο σε δύο από τους πέντε συνολικά ορόφους του κτιρίου, μαζί με άλλα έργα τέχνης, έπιπλα και αντικείμενα από την προσωπική του συλλογή, αλλά και κειμήλια της οικογένειάς του. Το όνομα «Πινακοθήκη Νίκου Χατζηκυριάκου-Γκίκα» αναφέρεται στην παλαιότερη λειτουργία του κτιρίου, όταν μόνο οι δύο τελευταίοι όροφοι ήταν σε χρήση, και δικαιωματικά διατηρήθηκε στη νέα συλλογή, ως φόρος τιμής στον καλλιτέχνη και την προσφορά του. Κατά δεύτερον, η σημερινή μορφή της Πινακοθήκης δεν είναι αφιερωμένη στη γενιά του ’30 αλλά αποτελεί μια συνολική προσπάθεια να αποτυπωθεί η πνευματική δημιουργία ολόκληρου σχεδόν του 20ού αιώνα.

Πρόκειται για την πρώτη στην Ελλάδα προσπάθεια να αποτυπωθεί συνθετικά η συνολική πνευματική δημιουργία, με την ανάδειξη της εσωτερικής διαλεκτικής σχέσης των ποικίλων εκφράσεων του ανθρώπινου πνεύματος. Υπερβαίνοντας, αλλά όχι παραγνωρίζοντας τις ειδολογικές διαφορές, στόχος της συλλογής είναι να αναδειχτούν οι ιστορικές συνθήκες, οι αισθητικές αντιλήψεις, τα λογοτεχνικά ρεύματα, οι ιδεολογικές επιλογές, μέσα από τις οποίες διαμορφώθηκε το «πρόσωπο» του ελληνικού κόσμου τις κρίσιμες εκείνες δεκαετίες. Μέσα από έργα τέχνης, χειρόγραφα, εκδόσεις, φωτογραφίες και προσωπικά αντικείμενα ο επισκέπτης συμμετέχει σε ένα συναρπαστικό ταξίδι στον κόσμο των ιδεών στην Ελλάδα του 20ού αιώνα, όπου βέβαια κομβικό και καθοριστικό ρόλο έχει η γενιά του ’30.

Η φυσιογνωμία μιας γενιάς μπορεί να εκτιμηθεί μόνο μετά την πάροδο του χρόνου. Το κείμενο των υπογραφών και η φωτογραφία στο σπίτι του Θεοτοκά είναι μια δήλωση της παρουσίας της αλλά και μια απόδειξη της συνέχειάς της.

Το αντικείμενο

Ένα απλό φύλλο χαρτί, μεγέθους Α4 θα λέγαμε με σημερινή ορολογία, με την αναγραφόμενη διεύθυνση πάνω δεξιά (Βασιλίσσης Σοφίας 90) του σπιτιού του Γιώργου Θεοτοκά. Κάτω από τον τίτλο «Η γενεά του 30 μετά 33 έτη! 9.Μαρτ.1963. Στο σπίτι του Γιώργου Θεοτοκά» υπάρχουν οι υπογραφές των (με τη σειρά που αναγράφονται): Γιώργου Κατσίμπαλη, Γιώργου Σεφέρη, Οδυσσέα Ελύτη, Ανδρέα Εμπειρίκου, Κ.Θ. Δημαρά, Γιώργου Θεοτοκά, Θανάση Πετσάλη-Διομήδη, Κοσμά Πολίτη, Άγγελου Τερζάκη, Στέλιου Ξεφλούδα, Ανδρέα Καραντώνη και Ηλία Βενέζη. Η συνοδευτική φωτογραφία κατά πάσα πιθανότητα έχει τραβηχτεί από τον Άγγελο Κατακουζηνό.

Το σπουδαίο αυτό τεκμήριο αποτελεί δωρεά προς το μουσείο της κ. Άννας Βενέζη-Κοσμετάτου, κόρης του Ηλία Βενέζη. Η δωρεά έγινε το 2009, όταν με την αδιάκοπη φροντίδα του Άγγελου Δεληβορριά ξεκίνησε η συστηματική επιλογή και συγκέντρωση του υλικού που βρίσκεται σήμερα στη συλλογή της πινακοθήκης.

Η γενιά του ’30 ως όρος εμφανίζεται στην κριτική περίπου από τα μέσα της δεκαετίας του ’30. Καθιερώνεται όμως ως αντικείμενο μελέτης και κριτικής, θετικής και αρνητικής, την επόμενη δεκαετία. Ο Γιώργος Θεοτοκάς, στα «Τετράδια Ημερολογίου» του (Εστία, Αθήνα 1987), ισχυρίζεται πως αυτός πρώτος καθιέρωσε τον όρο. Για πολλούς μελετητές, η πρώτη επίσημη, αν μπορεί κανείς να το πει αυτό, αναφορά του όρου «γενιά του ’30» γίνεται στις 22 Νοεμβρίου 1947, όταν ο Θεοτοκάς έδωσε μια διάλεξη στη λέσχη «Αθήναιον» με θέμα «Η λογοτεχνική γενεά του ’30».

Ο Γιώργος Θεοτοκάς θεωρείται σήμερα, και όχι άδικα, ο ιθύνων νους της γενιάς του ’30. Ο ίδιος διεκδικούσε με συνέπεια τον ρόλο του εκπροσώπου της, αναλάμβανε την υπεράσπισή της και προσδιόριζε τις θεωρητικές κατευθυντήριες γραμμές. Πολυγραφότατος και ο ίδιος, είχε την ικανότητα να αναφέρεται σε εντελώς διαφορετικά πεδία, από την πολιτική και την κοινωνική ζωή μέχρι τη βιβλιοκρισία και τη θεωρία της τέχνης, κρατώντας πάντοτε χαμηλούς τόνους και προσπαθώντας να αποφύγει τις έντονες αντιπαραθέσεις. Αν και ποτέ δεν υπήρξε η εμβληματική μορφή της γενιάς (Σεφέρης), ούτε καν ο αρχηγός που κινούσε υπογείως τα νήματα (Κατσίμπαλης), διεκδίκησε για τον εαυτό του και ανέλαβε με απόλυτη επιτυχία τη θέση του διαχρονικού υπερασπιστή της. Υπό αυτό το πρίσμα μπορούμε να δούμε και τις υπογραφές της γενιάς, στο σπίτι του, τριάντα χρόνια μετά.

Το 1929 πρωτοκυκλοφορεί το «Ελεύθερο Πνεύμα», το δοκίμιο που θεωρήθηκε το πνευματικό μανιφέστο της γενιάς του ’30. Περισσότερο όμως από αυτό, θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι το «Ελεύθερο Πνεύμα» αποτελεί όχι μόνο την πρώτη σκιαγράφηση της θεωρητικής προσέγγισης του Θεοτοκά αλλά και μια μικρογραφία, σαν «προλεγόμενα» του τι θα επεδίωκε και του τι θα συνέβαινε στους κόλπους της τα επόμενα χρόνια. Σε γενικές γραμμές, στο δοκίμιο αυτό δηλώνονται οι βασικές θέσεις του Θεοτοκά που έχουν να κάνουν α) με τις σχέσεις με την Ευρώπη β) με την ελληνική παράδοση γ) με την πρόταξη του φιλελευθερισμού ως ιδανικού δόγματος. Το μοντέλο που προτείνει ο Θεοτοκάς έχει μια (δημιουργική;) αντίφαση: ενώ αφενός προκρίνει, ως γνήσιος φιλελεύθερος εκείνα τα χρόνια, την αξία του ατόμου και την απόλυτη πίστη στην ελευθερία της γνώμης και των πράξεών του, αφετέρου προβάλλει τη σπουδαιότητα της κοινής δράσης και του συντονισμού ενός συνόλου για τον κοινό σκοπό. Αν αναχθεί η αντίφαση αυτή στο πλαίσιο της γενιάς, απαντάται εν μέρει και το βασικό ερώτημα της κοινής ή όχι δράσης των εκπροσώπων της.

Η φυσιογνωμία μιας γενιάς μπορεί να εκτιμηθεί μόνο μετά την πάροδο του χρόνου. Το κείμενο των υπογραφών και η φωτογραφία στο σπίτι του Θεοτοκά είναι μια δήλωση της παρουσίας της αλλά και μια απόδειξη της συνέχειάς της.

Αρχαιολογία & Ιστορία
1

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Ήταν η Ομόνοια ανέκαθεν σημείο συνάντησης μοναχικών ανθρώπων;

Ιστορία μιας πόλης / Ήταν η Ομόνοια ανέκαθεν σημείο συνάντησης μοναχικών ανθρώπων;

Η Αγιάτη Μπενάρδου μιλά με τον Τάσο Χαλκιόπουλο, τον blogger Athensville, που από το 2009 καταγράφει φωτογραφικά, ειδησεογραφικά, σχολιαστικά το κέντρο της Αθήνας, για την πλατεία της Ομόνοιας
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Η συναρπαστική ιστορία των ρωμαίικων νοσοκομείων Μπαλουκλί που κάηκαν στην Πόλη, σε 36 σπάνιες εικόνες

Ελληνισμός / Η συναρπαστική ιστορία των ρωμαίικων νοσοκομείων Μπαλουκλί που κάηκαν στην Πόλη, σε 36 σπάνιες εικόνες

Τα πρότυπα νοσοκομεία Μπαλουκλί, οι φωτισμένοι γιατροί, η ακμή και η παρακμή της ελληνικής κοινότητας και η εξέλιξη της ιατρικής στην Πόλη.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
CHECK ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ Η συναρπαστική ιστορία του ναυαγίου των Αντικυθήρων και του μοναδικού (και μυστήριου) Μηχανισμού του, ενός επιστημονικού θαύματος του αρχαίου κόσμου

Αρχαιολογία & Ιστορία / Η συναρπαστική ιστορία του Ναυαγίου των Αντικυθήρων και του μυστήριου μηχανισμού του

Γοητευτικές πληροφορίες και μαρτυρίες για το πιο σημαντικό ελληνικό ναυάγιο της αρχαιότητας και το χρονικό της αποκρυπτογράφησης ενός επιστημονικού θαύματος.
M. HULOT
Το Μεξικό χρησιμοποιεί τα social media και την κοινωνική πίεση για να ανακτήσει τις κλεμμένες αρχαιότητες της χώρας

Πολιτισμός / Το Μεξικό χρησιμοποιεί τα social media για να ανακτήσει τις κλεμμένες αρχαιότητες της χώρας

Το Μεξικό κάνει εκστρατεία χρησιμοποιώντας τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και προχωρά στον εξευτελισμό των οίκων δημοπρασιών. Έχει ανακτήσει χιλιάδες κειμήλια και έχει αναστατώσει τις διεθνείς αγορές αρχαιοτήτων.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
γιαννακοπουλος

Επέτειος / 1922: Για εμάς ήταν Μικρασιατική Καταστροφή. Για την Τουρκία θρίαμβος. Για τον υπόλοιπο κόσμο τι ήταν;

Αυτό που για εμάς είναι η Μικρασιατική Καταστροφή στην απέναντι πλευρά του Αιγαίου γιορτάζεται ως θρίαμβος. Στον υπόλοιπο κόσμο τι πιστεύουν ότι έγινε το 1922; Ένα συνέδριο στη Σάμο μελετά τις συνέπειες, τις αναλογίες και τον παγκόσμιο αντίκτυπο εκείνων των γεγονότων.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
ΠΕΜΠΤΗ 28/07- ΕΧΕΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΕΙ- Σε ποια ξενοδοχεία πολυτελείας, μπαρ και καμπαρέ διασκέδαζαν οι Ναζί στην Αθήνα;

Ιστορία μιας πόλης / Σε ποια ξενοδοχεία πολυτελείας, μπαρ και καμπαρέ διασκέδαζαν οι Ναζί στην Αθήνα;

Η Αγιάτη Μπενάρδου μιλά με τον ιστορικό Ιάσονα Χανδρινό για την καθημερινή ζωή κατά την περίοδο της Κατοχής αλλά και τους διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους διασκέδαζαν και εκτονώνονταν οι κατακτητές.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Πεζοπορία προς την ακρόπολη της αρχαίας Καρθαίας στην Τζια

22 λόγοι που αγαπάμε την καλοκαιρινή Ελλάδα / Πεζοπορία προς την ακρόπολη της αρχαίας Καρθαίας στην Τζια

Ακολουθώντας ένα αρχαίο μονοπάτι ανάμεσα στα βράχια, έπειτα από πεζοπορία μιας ώρας, καταλήγεις, κάθιδρος αλλά ευτυχής, στα παραθαλάσσια ερείπια της αρχαίας Καρθαίας (8ος αι. π.Χ.), στην Τζια.
ΛΟΥΙΖΑ ΑΡΚΟΥΜΑΝΕΑ
Σπίτια Καλλιτεχνών στην Αθήνα

Ιστορία μιας πόλης / Ιστορικά σπίτια καλλιτεχνών στην Αθήνα

Πού ζούσαν, πού δημιουργούσαν, πού συναντήθηκαν και πού έφυγαν από τη ζωή καλλιτέχνιδες και καλλιτέχνες που έζησαν στην πόλη μας; Μία συνομιλία με την ηθοποιό Αμαλία Καβάλη, η οποία χαρτογραφεί τα σπίτια των καλλιτεχνών στην Αθήνα.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ

σχόλια

1 σχόλια
Όσα έχουμε σήμερα, πράγματα για τα οποία δεν θα χρησιμοποιούμε όρους αμφιβόλου νοήματος όπως cult, καλή φάση κτλ, για τα οποία πολιτιστικά περηφανευόμαστε πατάνε πάνω στη γενιά του '30. Θέλει δύναμη για να είσαι πρωτοπόρος στρεφόμενος στις ρίζες σου. Να πηγαίνεις μπροστά κοιτώντας πίσω. Το να αντιγράψεις ένα πακέτο απόξω δεν είναι δα και δύσκολο. Και αυτοί, οι της γενιάς του ΄30, με τη σειρά τους πατάνε πάνω στη γενιά του 1880. Ο Παλαμάς τα στέργει και τα ενώνει όλα. Σήμερα που είναι της μόδας να λέμε "ευχαριστώ" σε καλλιτέχνες που είναι μεν ευχάριστοι αλλά όχι και διαχρονικοί ας πούμε ένα ευχαριστώ σε δαύτους. Στη γενιά του '30. Σε αυτούς που ενέπνευσαν τους τελευταίους των μεγάλων. Από Τσαρούχη και Θοδωράκη σε Χατζιδάκι και Γκάτσο. Είναι εδώ και εμπνέουν όσα αξίζουν. Ευχαριστούμε. Και ευχαριστούμε και όσους δεν τους ξεχνάνε. Δεν τους σβήνουν.

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

THE GOOD LIFO ΔΗΜΟΦΙΛΗ