«ΙΠΠΟΣ: Το Άλογο στην Αρχαία Αθήνα» Facebook Twitter
Χάλκινη προτομή αλόγου. Museo Archeologico Nazionale di Firenze (Direzione Regionale Musei della Toscana)–Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Φλωρεντίας (Περιφερειακή Διεύθυνση Μουσείων της Τοσκάνης)

Το άλογο στην αρχαία Αθήνα. Mια πρωτότυπη έκθεση

0

Μόνο στην Ακρόπολη, στη ζωφόρο του Παρθενώνα και στις μετόπες μπορεί κανείς να μετρήσει περισσότερα από 200 ανάγλυφα άλογα. Η πληθώρα μελανόμορφων αμφορέων με εικονογραφία αλόγων, τα ιππόμορφα πήλινα σκεύη, τα παιδικά αλογάκια, αμφορείς μέσα στους οποίους θάφτηκαν βρέφη και αναπαριστούν στην εξωτερική τους επιφάνεια άλογα, όλα μαρτυρούν τον μεγάλο θαυμασμό και την αγάπη που έτρεφαν οι αρχαίοι Αθηναίοι για το πανέμορφο και περήφανο αυτό ζώο. 

Το άλογο δεν ήταν μόνο ένας πιστός σύντροφος στον πόλεμο και την ειρήνη, χρήσιμο μέσο για να μεταφέρει με ταχύτητα τον αναβάτη του από την πόλη στην ύπαιθρο ή σε άλλη πόλη και το βασικότερο εργαλείο στη μάχη, αλλά με την ορμητικότητά του, που θύμιζε τη δυναμική των κυμάτων και τη σφοδρότητα ενός ποταμού, ήταν το ιερό ζώο του Ποσειδώνα. Ίσως αυτός να είναι ο λόγος που βρέθηκαν τόσοι τάφοι αλόγων στο Φάληρο, δίνοντας τροφή για εικασίες είτε περί θυσιών αλόγων είτε περί ύπαρξης ιπποδρομίου εκεί (όπως και στη σύγχρονη εποχή) και κέντρου εκπαίδευσης του αθηναϊκού ιππικού. Με αυτές τις περιγραφές εξηγεί η διευθύντρια της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών της Αθήνας κ. Τζένιφερ Νάιλς την έκθεση «ΙΠΠΟΣ: Το άλογο στην αρχαία Αθήνα», την οποία και επιμελείται, και συμπληρώνει: «Ο σπουδαίος πολιτικός Κίμωνας, λέει ο Ηρόδοτος, κηδεύτηκε δίπλα στα άλογά του. Είχε στην κατοχή του φοράδες που είχαν κερδίσει βραβεία στους Ολυμπιακούς Αγώνες. Όσον αφορά τους σκελετούς υγιών αρσενικών αλόγων, νέων σε ηλικία, μεταξύ τεσσάρων και επτά χρονών, τα οποία βρέθηκαν τοποθετημένα σε στάση καλπασμού, με την ουρά να ανεμίζει ψηλά, κάνουμε εικασίες ότι όντως θυσιάστηκαν δίπλα στη θάλασσα, στον θεό Ποσειδώνα, που λατρευόταν ως "ίππιος". Το ερώτημα ίσως να μην μπορεί να απαντηθεί με απόλυτη βεβαιότητα, ωστόσο γνωρίζουμε ότι κατά την περίοδο του χαλκού (1200 π.Χ.) γίνονταν θυσίες αλόγων τόσο στην Αθήνα όσο και σε άλλες πόλεις της αρχαίας Ελλάδας. Τα άλογα είναι πολύ όμορφα τοποθετημένα στους τάφους τους, δηλαδή καθόλου στην τύχη, καθώς, ως γιγαντόσωμα ζώα, θα ήταν δύσκολο να πεταχτούν μέσα στο χώμα αδέξια και χωρίς προσοχή. Στην έκθεση για πρώτη φορά θα εκτεθεί σκελετός αλόγου όπως βρέθηκε μέσα στον τάφο του». 

Τα εκθέματα καλύπτουν μια μεγάλη χρονική περίοδο, από τη γεωμετρική μέχρι την ελληνιστική, και έχουν παραχωρηθεί ως δάνεια από το Μουσείο της Ακρόπολης, το Εθνικό Αρχαιολογικό, του Κεραμεικού, της Βραυρώνας και από την Αγορά, αλλά και από το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Φλωρεντίας, του οποίου το έκθεμα ίσως είναι και το πιο εντυπωσιακό.

Η κατοχή ενός αλόγου στην αρχαία Αθήνα δεν ήταν κάτι που αφορούσε όλους τους πολίτες, καθώς το κόστος αγοράς του ήταν απρόσιτο για την πλειονότητα. Ένα άλογο, που συνήθως το έφερναν από τη Θεσσαλία, κόστιζε 700 δραχμές, δηλαδή μισθούς δύο ετών. Αυτό αποδεικνύει χωρίς καμία αμφιβολία ότι κάτοχος αλόγου μπορούσε να είναι μόνο γόνος εύπορης οικογένειας. Αυτός ήταν και ο λόγος που ο Αριστοφάνης βάζει στους «Ιππείς» του τον Χορό να αποτελείται από νέους, μέλη της ανώτερης οικονομικά και κοινωνικά τάξης της Αθήνας. Η ίδια εξήγηση δίνεται και για την ύπαρξη τόσο πολλών ονομάτων με το συνθετικό -ίππος, όπως Ιπποκράτης, Ίππαρχος, Δέξιππος, Ξάνθιππος και άλλα. Αποτελούσαν μόδα της εποχής, καθώς πολλοί ήθελαν να υιοθετούν ανάλογα ονόματα ως ενδεικτικά ευγενικής καταγωγής.  

«ΙΠΠΟΣ: Το Άλογο στην Αρχαία Αθήνα» Facebook Twitter
Πρωτογεωμετρικό πήλινο αλογάκι από παιδική ταφή. Φωτογράφος Γ. Ασβεστάς. Εφoρεία Αρχαιοτήτων Πόλης Αθηνών – Μουσείο Κεραμεικού  © Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού – Οργανισμός Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων (ΟΔΑΠ)

Η αρχαία ελληνική κληρονομιά βρίθει από την παρουσία αλόγων, όχι μόνο σε κάθε καλλιτεχνική έκφραση αλλά και στη ζωή των ισχυρών, από την «Ιλιάδα» του Ομήρου, όπου τα άλογα του Αχιλλέα έχουν ακόμη και λαλιά, έως τον Βουκεφάλα του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Η έκθεση επικεντρώνεται στην ιδιαίτερη σχέση της Αθήνας με το άλογο. Ανάμεσα στα εκθέματα είναι και μια στομίδα από ηνία περσικής προέλευσης που συλλέχθηκε μετά τη Μάχη του Μαραθώνα, όπως και ένα ζεύγος σπιρουνιών. 

Μια έκθεση που συνδυάζει την τέχνη και την επιστημονική έρευνα και αφορά τους πάντες, ανεξαρτήτως ηλικίας. Γι’ αυτό έχουν οργανωθεί επισκέψεις σχολείων και υπάρχει πρόβλεψη για επεξηγηματικές ταμπέλες ειδικά σχεδιασμένες για τους νεαρότερους επισκέπτες. Παράλληλα,  οι εκδόσεις Μέλισσα έχουν έτοιμο ένα παιδικό βιβλίο με τον τίτλο «Αύρα», το όνομα της θρυλικής φοράδας από την Κόρινθο που κέρδισε μόνη της την πρώτη θέση σε ολυμπιακό άθλημα, αφού συνέχισε να τρέχει ακόμα κι όταν έπεσε ο αναβάτης της. Το υπογράφει η ίδια η κ. Νάιλς, η οποία εξηγεί: «Έχει μεγάλο ενδιαφέρον η σύνδεση των αλόγων με τα παιδιά. Είναι πάμπολλοι οι τάφοι παιδιών με παιχνίδια, ανάμεσα στα οποία βρίσκουμε και άλογα ή μικρά ομοιώματα αλόγων, οι αμφορείς με εικονογραφίες όπου άντρες ιππεύουν ή πέφτουν από αυτά, και με κεφαλές αλόγων, όλα κυρίως της αρχαϊκής περιόδου – πρόκειται για συνήθειες που παρατηρούνται σχεδόν αποκλειστικά στην Αθήνα.Οι υπόλοιπες πόλεις δεν έδιναν τόσο μεγάλη σημασία στο άλογο όσο οι Αθηναίοι». Πράγματι, οι ανασκαφές στην Αρχαία Αγορά της Αθήνας έχουν φέρει στο φως ουκ ολίγες μαρτυρίες αναφορικά με τη μεγάλη οργάνωση και τον σημαντικό ρόλο του αθηναϊκού ιππικού σώματος, των ιππέων, και τις βρίσκουμε με τη μορφή επιγραφών, συμβόλων και τιμητικών μνημείων.

«ΙΠΠΟΣ: Το Άλογο στην Αρχαία Αθήνα» Facebook Twitter
Ταφή αλόγου από το νεκροταφείο Φαλήρου. Εφορεία Αρχαιοτήτων Πειραιώς και Νήσων © Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού – Οργανισμός Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων (ΟΔΑΠ) 

Τα εκθέματα καλύπτουν μια μεγάλη χρονική περίοδο, από τη γεωμετρική μέχρι την ελληνιστική, και έχουν παραχωρηθεί ως δάνεια από το Μουσείο της Ακρόπολης, το Εθνικό Αρχαιολογικό, του Κεραμεικού, της Βραυρώνας και από την Αγορά αλλά και από το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Φλωρεντίας, του οποίου το έκθεμα ίσως είναι και το πιο εντυπωσιακό: ένα χάλκινο άλογο ελληνιστικής περιόδου (330-340 π.Χ.) που χρησιμοποιήθηκε ως σιντριβάνι στο αναγεννησιακό αρχοντικό του Λαυρέντιου του Μεγαλοπρεπή των Μεδίκων. Στην αρχική του μορφή, όταν μεταφέρθηκε στη Ρώμη, το ομοίωμα του αλόγου ήταν ολόκληρο, με τον αναβάτη του, και επίχρυσο. Το πιθανότερο είναι ότι το μεγαλύτερο τμήμα του το έλιωσαν και το χρησιμοποίησαν για την κατασκευή νομισμάτων ή εργαλείων. Ευτυχώς, σώθηκε το κεφάλι. Πρόσφατα καθαρίστηκε και βρέθηκε μια μικρή ελληνική επιγραφή, αποδεικνύοντας ότι τελικά ήταν ελληνικό, ενώ ως τώρα θεωρούνταν ρωμαϊκό.

Μια συναρπαστική έκθεση τέχνης και επιστήμης στην πτέρυγα «Ιωάννης Μακρυγιάννης» από τις 20 Ιανουαρίου έως το τέλος του Απριλίου 2022, με μια ποικιλία αρχαιοτήτων από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Μαρμάρινα γλυπτά, αγγεία και νομίσματα από τη γεωμετρική, την αρχαϊκή, την κλασική και την ελληνιστική περίοδο, έργα τέχνης και καθημερινής χρήσης που απεικονίζουν την εμμονή των Αθηναίων με την εκτροφή των αλόγων και τους ιππικούς αγώνες. 

«ΙΠΠΟΣ: Το Άλογο στην Αρχαία Αθήνα» Facebook Twitter
Γεωμετρική πυξίδα. Στο πώμα τέσσερα πλαστικά άλογα. Από την Αττική. 750-735 π.Χ. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο 17972 © Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού – Οργανισμός Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων (ΟΔΑΠ)
«ΙΠΠΟΣ: Το Άλογο στην Αρχαία Αθήνα» Facebook Twitter
Αττικό ερυθρόμορφο ληκύθιο από την Ερέτρια με παράσταση έφιππου ακοντισμού. Περ. 400 π.Χ. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο © Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού – Οργανισμός Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων (ΟΔΑΠ)

Η έκθεση πλαισιώνεται από εβδομαδιαία εκπαιδευτικά προγράμματα που θα πραγματοποιούνται από την υπότροφο της Σχολής Ελένη Γκίζα, ενώ στο αμφιθέατρο Cotsen Hall της Σχολής θα πραγματοποιηθούν έξι διαλέξεις σχετικά με την αρχαία ιππική τέχνη, που θα είναι διαθέσιμες και διαδικτυακά στον ιστότοπο της Σχολής. Καθώς η έκθεση δεν στοχεύει αποκλειστικά στο φιλότεχνο κοινό αλλά απευθύνεται και σε οικογένειες και σχολικές ομάδες, ο κεντρικός της σκοπός είναι καταρχάς να αναδείξει τους διαφορετικούς ρόλους που έπαιζαν τα άλογα στην αρχαία Αθήνα και να δείξει στους επισκέπτες την ιδιαίτερη σημασία που είχαν στη ζωή των αρχαίων Αθηναίων. Μέσα από αυτή την έκθεση η Αμερικανική Σχολή ευελπιστεί να εκπληρώσει μία από τις πιο σημαντικές αποστολές της, τη διάδοση της αρχαιολογικής και επιστημονικής της έρευνας.

«ΙΠΠΟΣ: Το Άλογο στην Αρχαία Αθήνα» Facebook Twitter
Ερυθρόμορφη οινοχόη, Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών, ανασκαφές Αρχαίας Αγοράς, Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Αθηνών © Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού – Οργανισμός Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων (ΟΔΑΠ) 

«ΙΠΠΟΣ: Το Άλογο στην Αρχαία Αθήνα» Facebook Twitter
Μελανόμορφος αμφορέας. Φωτογράφος Σ. Μαυρομάττης. Εφoρεία Αρχαιοτήτων Πόλης Αθηνών – Μουσείο Κεραμεικού © Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού – Οργανισμός Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων (ΟΔΑΠ) 

«ΙΠΠΟΣ: Το Άλογο στην Αρχαία Αθήνα» Facebook Twitter
Αργυρό τετράδραχμο Ποτίδαιας, 525-500 π.Χ. Νομισματική Συλλογή Alpha Bank, (αρ. 6216)

Αρχαιολογία & Ιστορία
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Το Μουσείο Κλινί και η ιστορία του Μεσαίωνα μέσα από 1.600 αντικείμενα

Αρχαιολογία & Ιστορία / Το Μουσείο Κλινί και η ιστορία του Μεσαίωνα μέσα από 1.600 αντικείμενα

Η επαναλειτουργία του Εθνικού Μουσείου του Μεσαίωνα της Γαλλίας αυτή την άνοιξη μοιάζει με αναγέννηση. Το Musée de Cluny (Μουσείο Κλινί) ήταν ένα από τα λίγα γαλλικά εθνικά μουσεία στα οποία δεν είχαν γίνει σημαντικές ανακαινίσεις μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Αγαμέμνων Τσελίκας: «Οι Έλληνες μάθαιναν γράμματα και στην περίοδο της Τουρκοκρατίας»

Αρχαιολογία & Ιστορία / Αγαμέμνων Τσελίκας: «Οι Έλληνες μάθαιναν γράμματα και στην περίοδο της Τουρκοκρατίας»

Ο Αγαμέμνων Τσελίκας, ένας από τους κορυφαίους παλαιογράφους του κόσμου, μιλάει για τη σημασία της παλαιογραφίας και διαλύει όλους τους μύθους για την αγραμματοσύνη των Ελλήνων από την Άλωση μέχρι την Επανάσταση, με αφορμή την έκθεση του ΜΙΕΤ στο παλιό Χρηματιστήριο.
M. HULOT
Σε ένα συμπόσιο της Αρχαίας Αθήνας, με κρασί και ολονύχτια συζήτηση

Ηχητικά Άρθρα / Σε ένα συμπόσιο της Αρχαίας Αθήνας, με κρασί και ολονύχτια συζήτηση

Στην Αθήνα της Κλασικής Περιόδου μια βραδινή έξοδος σήμαινε οινοποσία και ολονύχτια συζήτηση στο σπίτι ενός φίλου. Αυτές οι βραδιές ονομάζονταν συμπόσια, με την έμφαση στην κοινή οινοποσία.
THE LIFO TEAM
Ο αρχαιολογικός και ο προσωπικός κόσμος του Ερρίκου Σλίμαν σε μια μεγάλη έκθεση στο Βερολίνο

Αρχαιολογία & Ιστορία / Ερρίκος Σλήμαν: Οι άγνωστες πτυχές της ζωής του αρχαιολόγου σε μια μεγάλη έκθεση στο Βερολίνο

Ο Ερρίκος Σλήμαν είναι γνωστός ως ο άνθρωπος που ανακάλυψε την Τροία, αλλά ήταν πολλά περισσότερα: επιχειρηματίας, κοσμοπολίτης και συγγραφέας.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Οι όχι και τόσο φωτεινές πτυχές της αθηναϊκής δημοκρατίας

Ιστορία μιας πόλης / Οι όχι και τόσο φωτεινές πτυχές της αθηναϊκής δημοκρατίας

Η Αγιάτη Μπενάρδου συνομιλεί με την Ανδρονίκη Μακρή, διδάκτορα Αρχαίας Ιστορίας του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, για το μεγαλείο και τις ατέλειες της αθηναϊκής δημοκρατίας.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Το λουτρό ως ιεροτελεστία στην πρώτη έκθεση του νέου Αρχαιολογικού Μουσείου Χανίων

Αρχαιολογία & Ιστορία / Το λουτρό ως ιεροτελεστία στην πρώτη έκθεση του νέου Αρχαιολογικού Μουσείου Χανίων

Το Αρχαιολογικό Μουσείο των Χανίων παρουσιάζει στο νέο του κτίριο ποικίλες όψεις των διαχρονικών λουτρικών συνηθειών στους πολιτισμούς της Μεσογείου, μέσα από 137 αντιπροσωπευτικά αρχαία αντικείμενα, έργα τέχνης, ιστορικά τεκμήρια και αντικείμενα καθημερινής χρήσης.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
ΠΕΜΠΤΗ 12/05 - ΕΧΕΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΣΤΕΙ- Έτρωγαν σκύλους στο Αρχαίο Κορωπί;

Ιστορία μιας πόλης / Τα κατοικίδια των Αρχαίων Αθηναίων

Ο ζωοαρχαιολόγος Άγγελος Χατζηκουμής μιλά στην Αγιάτη Μπενάρδου για τα κατοικίδια και τα εξημερωμένα ζώα της Αρχαίας Αττικής, παρουσιάζει μία απρόσμενη συνήθεια των κατοίκων του προϊστορικού Κορωπίου και εξηγεί γιατί οι Αρχαίοι Αθηναίοι ήταν τελικά πιο ζωόφιλοι από εμάς.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Η πρώτη μοδίστρα του Λυεκού Οίκου, μια μαύρη γυναίκα και η ιστορία της από τη σκλαβιά στην ελευθερία

Ελίζαμπεθ Χομπς Κέκλι / Η πρώτη μοδίστρα του Λευκού Οίκου: Η ιστορία μιας μαύρης γυναίκας από τη σκλαβιά στην ελευθερία

Το όνομά της συνδέθηκε με αυτό της Μέρι Λίνκολν και με ένα σκάνδαλο όταν θέλησε να εκποιήσει την γκαρνταρόμπα της. Τα απομνημονεύματά της είναι ένα χρονικό που φωτίζει την εποχή της σκλαβιάς και τον δρόμο των μαύρων Αμερικανών προς την ελευθερία.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Σπίτα και δρόμοι της Αθήνας μέσα από ταινίες του παλιού ελληνικού κινηματογράφου

Ιστορία μιας πόλης / Δρόμοι και σπίτια της Αθήνας στον παλιό ελληνικό κινηματογράφο

Η Αγιάτη Μπενάρδου και ο Θανάσης Γεντίμης κάνουν μια «βουτιά» σε σπάνια αρχεία και παλιές ελληνικές ταινίες για να εντοπίσουν τα σημεία των γυρισμάτων στην πόλη αλλά και να αναδείξουν ξεχασμένες ιστορίες από τον ελληνικό σινεμά.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Η ιστορία του χρυσού των Σκυθών, ένα δικαστικό, πολιτικό και πολιτιστικό θρίλερ

Αρχαιολογία & Ιστορία / Ο χρυσός των Σκυθών: Ένα δικαστικό και πολιτικό θρίλερ

565 αντικείμενα του χρυσού των Σκυθών βρίσκονται σε ολλανδικό έδαφος σε καθεστώς «προστασίας», ενώ περίπου 200 κλάπηκαν από τους Ρώσους από το μουσείο της Μελιτόπολης. Σε ποιον ανήκει ο θησαυρός;
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
«Ανοικτοί Ορίζοντες. Αρχαία ελληνικά ταξίδια και επαφές», μια έκθεση για θάλασσες της αρχαίας ελληνικής ιστορίας

Αρχαιολογία & Ιστορία / Μια έκθεση για τις θάλασσες της αρχαίας ελληνικής ιστορίας ταξιδεύει στη Μελβούρνη

Η έκθεση «Ανοικτοί Ορίζοντες. Αρχαία ελληνικά ταξίδια και επαφές», προϊόν συνέργειας του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου και του Μουσείου της Μελβούρνης ερευνά τον τρόπο που το εμπόριο επηρέασε τον ελληνικό πολιτισμό και στη συνέχεια τον αρχαίο κόσμο.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ

σχόλια

Δεν υπάρχει δυνατότητα σχολιασμού

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

THE GOOD LIFO ΔΗΜΟΦΙΛΗ