Η χρεοκοπία της κριτικής

Η χρεοκοπία της κριτικής Facebook Twitter
Όσοι βλέπουν το κακό και το αποσιωπούν, κάνουν κακό επίσης... Φωτό: Neo Grec (www.neo-grec.com)
9

Πολλές φορές, σε συζητήσεις, τυχαίνει να βρεθώ μπροστά σε κάποιον που σχεδόν παραληρεί από αγανάκτηση για την κακότητα ενός έργου τέχνης. “Γιατί δεν το γράφεις;”, του λέω. “Είμαι διατεθειμένος να το δημοσιεύσω”

 

―Α, δεν μπορω. Τον ξέρω (τον δημιουργό) χρόνια… Ποιός αντέχει τη μίρλα του… κ.λπ.

 

Δεν περνάνε λίγες μέρες και ο αγανακτισμένος δημοσιεύει στη στήλη του έναν δειλό διθύραμβο για το έργο τέχνης που τον αγανάκτησε.

  

Πιστεύω ότι η κριτική έχει χρεοκοπήσει στην Ελλάδα, σχεδόν σε όλους τους τομείς ― πολιτική, Τέχνες, εστίαση― για μια σειρά

λόγων. Και δεν μιλώ για την φτωχή κριτική που δεν ξέρει να αναγνωρίζει το πρώτο από το δεύτερο― τέτοια πάντα υπήρξε, είναι δείγμα αμορφωσιάς, όχι ανηθικότητας. Ούτε μιλώ για όσους μέσα στα χρόνια απέκτησαν εμμονικά γούστα και πάθη, που όσο νάναι τους στερούν την διαύγεια της ματιάς. Μιλάμε για όσους βλέπουν το κακό και το αποσιωπούν.

Αυτή η χρεοκοπία δεν ήρθε από τη μια μέρα στην άλλη. Είναι προϊόν μιας άνευ προηγουμένου διαπλοκής που έδεσε κόμπο ένα ολόκληρο έθνος ―σαν κάτι χωριά που όλοι βιάζουν τα παιδιά τους και δεν μιλάει κανείς. Και βεβαίως δεν εξαιρούμε τον εαυτό μας.

Ιδού οι λόγοι που αναγνωρίζω ότι οδήγησαν ως εδώ:

Επειδή οι δημοσιογράφοι δεν κάνουν ρεπορτάζ, απλώς δημοσιοποιούν αυτό που οι "πηγές" τούς εγχειρίζουν, φροντίζουν να τα έχουν καλά με τις πηγές. Έτσι η ομερτά συναντά τη νωθρότητα σε έναν εναγκαλισμό, που θα τον έλεγες και διαπλοκή.

1. Οι δημοσιογράφοι δεν αμείβονται καλά. Έτσι έχουν ανάγκη τα κεράσματα, τις προσκλήσεις, τα δωρεάν ταξίδια κ.λπ. Ορισμένοι αποκτούν με τον καιρό την ψυχολογία του τζαμπατζή: όσο πιο πολυτελές το “κέρασμα”, τόσο πιο παθιασμένο το γράψιμο. Ακραία εκδοχή κεράσματος: να σε προσλαμβάνει ο Παππάς ως σύμβουλο, ενώ εκδίδεις εφημερίδα.

  

2.  Η πόλη είναι μικρή και γνωρίζονται όλοι μεταξύ τους. Θέλουν να μη τους βγαίνει ξινή μια έξοδος, όταν πέφτουν πάνω σε εκείνον που έκριναν αυστηρά. 

 

3. Επειδή οι δημοσιογράφοι δεν κάνουν ρεπορτάζ, απλώς δημοσιοποιούν αυτό που οι “πηγές” τούς εγχειρίζουν (διαμοιράζοντάς το μεγαλόθυμα, για να είναι όλοι ευχαριστημένοι), φροντίζουν να τα έχουν καλά με τις πηγές. Έτσι η ομερτά συναντά τη νωθρότητα σε έναν εναγκαλισμό, που θα τον έλεγες και διαπλοκή. 

 

4. Η οικονομική κατάρρευση των μέσων έχει επιτρέψει στη διαφήμιση να επιβάλλει επιλεκτικές αποσιωπήσεις “για να μη θιγεί ο πελάτης”. Είτε αυτός είναι ένα ταβερνάκι που ψήνει σάπιες μπριζόλες, είτε είναι μια Τράπεζα γεμάτη αποσιωπημένα σκάνδαλα, είτε μια διεφθαρμένη κυβέρνηση που μοιράζει επιλεκτικά κρατική διαφήμιση. Δεν είναι ίδιας έντασης η απαξία― είναι όμως απαξία και στις τρεις περιπτώσεις.

 

5.Yπάρχει κι ένας λόγος, κάπως αθωωτικός. Σε μια χώρα χαμηλών επιδόσεων, που π.χ. η καλλιτεχνική παραγωγή δεν είναι και για χόρταση, όταν βλέπεις κάποιον να προσπαθεί φιλότιμα, χωρίς να τα καταφέρνει πάντα, θες να κάνεις ότι δεν είδες το στραβοπάτημα, δεδομένου ότι υπάρχουν πολύ χειρότερα ένα γύρω.

 

Για τους λόγους αυτούς (και άλλους ίσως που μου διαφεύγουν), φτάσαμε σε ένα στάδιο που η επίσημη κριτική είναι νεκρή, σε όλα τα επίπεδα. Φυτοζωεί, ένθεν κακείθεν, σε λίγες φωνές που παρότι θα μπορούσαν να εξαγοραστούν, δεν εξαγοράστηκαν. Διότι έχεις να παλέψεις και με τούτο: Οι πλείστοι από τους επαναστάτες κριτικούς, το βουλώνουν με το πρώτο ξεροκόμματο που θα τους πετάξουν― είτε αυτό είναι ένα αποκλειστικό ρεπορτάζ του Υπουργείου, είτε ένα ζευγάρι παπούτσια (που πρέπει όμως να φωτογραφηθεί και ανεβεί στο instagram), είτε μια εμφάνιση στην κρατική TV, είτε μια αποκλειστική συνέντευξη (διπλοτσεκαρισμένη), είτε ένα τραπεζικό δάνειο που μετά θα το “ξεχάσουμε”, είτε… είτε… είτε…

 

Στην αντίπερα όχθη, στην ανεπίσημη κλωτσοπατινάδα των social media (που κι αυτά  μπήκαν εσχάτως στην ομερτά του δούναι/ λαβείν/ σιωπάν) οι τολμηρές, ελεύθερες φωνές πνίγονται μέσα στις κραυγές, τις απειλές και τις κατάρες του πλήθους ή των μισθοφόρων.

 

Κι έτσι, μεταξύ επίσημης σιωπής και ανεπίσημης τσιρίδας, το κακό ταβερνάκι, το κακό βιβλίο, η κακή παράσταση, η κακή Τράπεζα, η κακή κυβέρνηση μένουν οι μοιραίοι κυρίαρχοι του παιχνιδιού σε ένα μοιραίο κράτος. 

 

Ίσως θα μπορούσαμε να ξεκινήσουμε από τα απλούστερα…

 

9

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Για την έκφραση «Επάγγελμα ομοφυλόφιλος»

Θοδωρής Αντωνόπουλος / Για την έκφραση «Επάγγελμα ομοφυλόφιλος»

Αν θεωρήσουμε την ομοφυλοφιλία επάγγελμα, αξιότιμε κ. συνήγορε, τότε σίγουρα αυτό θα πρέπει να ενταχθεί στα βαρέα ανθυγιεινά. Τουλάχιστον για όσο μπορούν να δηλητηριάζουν τον δημόσιο λόγο κακοποιητικές απόψεις, αντιλήψεις και πρακτικές, σαν αυτές που είτε εκφέρετε είτε ενθαρρύνετε.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ

σχόλια

9 σχόλια
Μακαρι να μπορουσαν να σε κρινουν παντα οι καλλιτεροι και οχι καποιοι χειροτεροι απο σενα και το εργο σου.Ο κριτικος εκ φυσεως δεν παιρνει ποτε ρισκο ο ιδιος γιατι δεν δημιουργει...και ποσο μαλλον οι αδαεις Ελληνες κριτικοι τζαμπατηδες....!!
Σημαντικό που ξεκινάτε(;) μια τέτοια συζήτηση. Να προσθέσω άλλον ένα λόγο, που "θυμήθηκα" με αφορμή ένα σχόλιο: Οι νόμοι περί τύπου (αγωγές, αστική ευθύνη, κτλ.) ουσιαστικά κάνουν πολύ επικίνδυνη την -επώνυμη- αρνητική κριτική. Είτε πρόκειται για ταβέρνα που θίγεται είτε για καραγκιόζη / απατεώνα πολιτικό.
Σταθη, μη ξεχνας και το πιο βασικο : ο μεταπολιτευτικος ελληνας σταματησε να διαβαζει. Οταν η οικονομια μας το γυρισε στην καταναλωση, διαβασμα ( και ενημερωση ) ηταν το Κλικ.60% δε διαβαζε εφημεριδες καθημερινα. Το 2012 διαβαζαμε λιγοτερο απο φτωχοτερες χωρες απο μας. Ηρθε το 89 και το ριξαμε στη θρησκεια ( ειτε ως επιστροφη στη παραδοση, ειτε ως ενα εθνικιστικο συστατικο κομματικης συνταγης ). Σε συνεντευξη μου στο ΕΚΕΒΙ, μου μιλαγαν για την εποχη που αγοραζες βιβλια με το κιλο, στη σακουλα, σαν το κρεας. Μιλωντας με ιδιοκτητες βιβλιοπωλειων, σχεδον ολοι μου λεγαν οτι ο ελληνας ειτε δεν εχει χρημα ( για βιβλια ), ειτε δεν εχει χρονο για διαβασμα. Οι πιο πολλοι δεν ειχαν χρονο. Τωρα σιγουρα δεν εχουν λεφτα. Οι βιβλιοθηκες μας ηταν ΠΑΝΤΑ αδειες. Η ποιοτητα και η προσβαση σ αυτες απλα τριτοκοσμικη. Εχετε δει το αρχειο της πολης της Αθηνας που βρισκεται ; Οι οικονομικες ανισοτητες, ο καταναλωτισμος, ο μαζικος κομματισμος, η ανελεητη εμπορικοτητα, ο αγωνας για το πτυχιο και το βολεμα 'η την κοινωνικη θεση ( για τους πιο προνομιουχους 'η εξυπνους ), το οπισθοδρομικο ελληνικο πανεπιστημιο, τελος η βλακωδης εστιαση μας σ αυτο που ελεγε ο Τσαρουχης "μη-απαραιτητες ελευθεριες", δημιουργησε μια κοινωνια που δε ξερει να επικοινωνει μεσα απο κοινα σημεια αναφορας που προσφερει το διαβασμα. Σε μια κοινωνια που διαλογιζεται appearances αφου δε μπορει να επικοινωνησει προοδευτικη σκεψη, η κριτικη των πραγματων υποχωρει στο επιπεδο των προσωπικων σχεσεων ( δε μπορω να ειμαι φιλος μ αυτον που διαφωνω ). Συντηρηκοποιηται.Η κριση αυτη ειναι γενικευμενη στη Δυση ( ενας απο τους λογους ειναι οτι με το "τελος της ιδεολογιας" το 89, η κριτικη εγινε επαγγελμα ). Ομως στην Ελλαδα και τη μεταπολιτευση ( των ελλιπων υποδομων ) η e-πολιτευση μας βρηκε παντελως ξεβρακωτους.
Για τους σχολιαστές στο διαδίκτυο, που δεν είναι επαγγελματίες κριτικοί, ιδίως η οξύτητα των εκφράσεων και των αντιδράσεων αποθαρρύνει τις πιο συγκροτημένες κριτικές. Καμιά φορά σκέφτομαι, γιατί να ξοδέψω ένα μισάωρο γράφοντας ένα σχόλιο στη Lifo π.χ., που το περιβάλλον της μάλιστα είναι και πολύ φιλικό για τη συζήτηση σε σχέση με κάποιες ηλεκτρονικές εφημερίδες, αφού θα έρθει κάποιος να πετάξει ένα σύνθημα της μισής σκέψης και θα (φανεί ότι) κάνει μεγαλύτερη εντύπωση;Ιδιαίτερα στο αντικείμενό μας ο καθένας (π.χ. εγώ στα νομικά) διστάζουμε να μπούμε σε αυτόν τον μύλο. Όχι ότι είναι σωστό, αλλά είναι ανθρώπινο. Προσπαθώ όμως να θυμάμαι πόσο καλύτερος γίνομαι όταν διαβάζω ένα έξυπνο και ενημερωμένο σχόλιο, διατυπωμένο με ευγενικό και σεβαστικό τρόπο, δηλαδή τελικά ένα χρήσιμο σχόλιο, ώστε να μην απογοητεύομαι.Σε πολύ πρακτικό και κάπως "καταναλωτικό" επίπεδο, πιστεύω ότι η κριτική στην Ελλάδα λειτουργεί ικανοποιητικά σε μεγάλες ηλεκτρονικές πλατφόρμες, άλλες ξένες και άλλες ελληνικές, όπου ψηφίζουν 0-5 αστέρια εκατοντάδες ή και χιλιάδες άνθρωποι. Φυσικά υπάρχουν κι εκεί μελανά σημεία (πρόσφατα η Lifo έκανε και ένα άρθρο για μία από αυτές) αλλά προσωπικά έχω επιλέξει αμέτρητες ηλεκτρονικές συσκευές, αξεσουάρ, ξενοδοχεία κλπ από τέτοιες πλατφόρμες και δεν έχω απογοητευτεί.
Έχω διαβάσει βιβλία με διθυραμβικές κριτικές που αν ο συγγραφέας δεν ήταν γνωστός αυτό το έκτρωμα θα είχε πεταχτεί στα σκουπίδια . Έχω δει ταινίες και θέλω να στείλω email σε κριτικούς και να τους πω να αλλάξουν επάγγελμα, αλλά η διαπλοκή δεν είναι τώρα. Ήταν πάντα με λαμπρό παράδειγμα γνωστό κριτικό μεταφραστή σε αρχαία δράματα. Όσο για τα εικαστικά μεταπολεμικά έχουμε μερικούς συλλέκτες και γκαλερί για να μας πουν ότι από την τεράστια παγκόσμια παραγωγή τέχνης οι γελάδας του Χιρστ είναι οι καλύτερες. Ίσως τελικά ο μόνος κριτής να είναι ο χρόνος.
Προσυπογράφω κάθε λέξη του κειμένου σας. Ας ξεκινήσετε εσείς από τα απλούστερα, που πολλές φορές είναι και τα πιο δύσκολα. Διαθέτετε όλο το πακέτο, τα προσόντα και την σοφία του παλαιού. Κάντε το. Μόνιμη στήλη.

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

THE GOOD LIFO ΔΗΜΟΦΙΛΗ